आपण रोजच्या जेवणात डाळ-भात खातो आणि ते पूर्णपणे शाकाहारी मानतो. पण त्याच डाळींपैकी एक मसूर डाळ काही ठिकाणी ‘नॉनव्हेज’ मानली जाते, हे ऐकून अनेकजण चकित होतात. कारण हा प्रश्न खूप उत्कंठा वाढवणारा आहे “डाळ असूनही ती मांसाहार कशी?”

खरं म्हणजे, यामागे फक्त अंधश्रद्धा नाही, तर धर्म, आयुर्वेद आणि पौराणिक कथांचा एक संगम आहे. त्यामुळेच काही समुदाय आणि मंदिरांमध्ये मसूर डाळ टाळली जाते.

मसूर डाळ मांसाहार का?
हिंदू धर्मात अन्नाचे तीन प्रकार सांगितले आहेत सात्विक, राजसिक आणि तामसिक. सात्विक अन्न मन शांत ठेवतं, तर तामसिक अन्न शरीरात आळस, राग आणि नकारात्मकता वाढवतं असं मानलं जातं. मसूर डाळ या तामसिक अन्नाच्या श्रेणीत ठेवली जाते. आयुर्वेदानुसार, मसूर डाळ शरीरात उष्णता वाढवते आणि उत्तेजना निर्माण करते. त्यामुळे ध्यान, साधना किंवा आध्यात्मिक जीवन जगणाऱ्या लोकांना ही डाळ टाळण्याचा सल्ला दिला जातो. यामुळेच काही ब्राह्मण समुदाय आणि मंदिरांमध्ये ती वर्ज्य मानली जाते.

कामधेनु गाय आणि पौराणिक कथा
मसूर डाळीला ‘नॉनव्हेज’ मानण्यामागे एक प्रसिद्ध पौराणिक कथा सांगितली जाते. पुराणांनुसार, ऋषी जमदग्नी यांच्या आश्रमात कामधेनु ही दिव्य गाय होती. एकदा सहस्रार्जुन यांनी ती गाय पळवण्याचा प्रयत्न केला. या संघर्षात कामधेनु गाय जखमी झाली आणि तिच्या रक्ताचे थेंब जिथे जमिनीवर पडले, तिथे मसूराची रोपे उगवली, अशी मान्यता आहे. कामधेनु ही अत्यंत पवित्र मानली जात असल्यामुळे, तिच्या रक्ताशी संबंध जोडला गेल्याने मसूर डाळ ‘अपवित्र’ किंवा मांसाहारासारखी’ मानली गेली. काही कथांमध्ये तर तिचा उगम राक्षसांच्या रक्तापासून झाल्याचंही सांगितलं जातं.

विज्ञान काय सांगतं?
धार्मिक आणि पौराणिक बाजू वेगळी असली, तरी विज्ञानाच्या दृष्टीने मसूर डाळ अत्यंत पौष्टिक आहे. यात भरपूर प्रोटिन, लोह (Iron) आणि फायबर असतं. शाकाहारी लोकांसाठी ती प्रोटिनचा उत्तम स्रोत मानली जाते काही प्रमाणात मांसाहाराइतकंच पोषण देणारी.तसंच, मसूर डाळ हृदयासाठी चांगली असून वजन नियंत्रणात ठेवण्यासाठीही मदत करते.

मसूर डाळ ‘नॉनव्हेज’ मानली जाते, ही गोष्ट श्रद्धा, परंपरा आणि कथांवर आधारित आहे. प्रत्येकाने आपल्या श्रद्धेनुसार निर्णय घ्यावा, पण त्याचवेळी वैज्ञानिक माहितीही लक्षात ठेवणं महत्त्वाचं आहे.