नवी दिल्ली. बाजारात विकल्या जाणाऱ्या सिंथेटिक चीजवर सरकार पूर्णपणे बंदी घालण्याच्या तयारीत आहे. भारतीय अन्न सुरक्षा आणि मानक प्राधिकरण (FSSAI) ने असा निर्णय घेतला आहे की, कमी पोषण असलेले आणि आरोग्यासाठी हानिकारक असलेले बनावट पनीर बाजारातून पूर्णपणे काढून टाकले जाईल. या प्रकरणाशी संबंधित दोन अधिकाऱ्यांनी ही माहिती दिली.

या संदर्भात स्थापन केलेल्या उच्चस्तरीय समितीने ऑक्टोबर 2025 मध्ये या प्रस्तावाला अंतिम रूप दिले होते, ज्याला मार्च 2026 मध्ये झालेल्या बैठकीत अधिकृत मान्यता देण्यात आली आहे. समितीने म्हटले आहे की, भारत हा जगातील सर्वात मोठा दुग्ध उत्पादन करणारा देश आहे, परंतु असे असतानाही बाजारात स्वस्त सिंथेटिक चीज मोठ्या प्रमाणात विकली जात आहे. हे दिसायला आणि चवीला खऱ्या चीजसारखेच आहे, ज्यामुळे सामान्य ग्राहकांना ओळखणे आणि गोंधळून जाणे कठीण होते.

1,000 कंपन्यांकडे सिंथेटिक चीज बनवण्याचे परवाने आहेत

यासाठी टप्प्याटप्प्याने बाजारातून काढून टाकण्याचे नियोजन केले जात आहे. सध्या सिंथेटिक चीजच्या विक्रीवर पूर्ण बंदी नाही. देशात अशा सुमारे 1,000 कंपन्या किंवा व्यावसायिक आहेत ज्यांच्याकडे ते बनवण्याचा परवाना आहे. नवीन धोरणानुसार, यापुढे नवीन परवाने दिले जाणार नाहीत आणि विद्यमान कंपन्यांना त्यांचा साठा रद्द करण्यासाठी आणि उत्पादन थांबवण्यासाठी पुरेसा वेळ दिला जाईल.

त्यामुळे गरज निर्माण झाली

गेल्या काही काळापासून बाजारात 'सिंथेटिक चीज'चा ट्रेंड झपाट्याने वाढला आहे. हा एक स्वस्त पर्याय आहे, जो ताज्या दुधाऐवजी प्रामुख्याने पाम तेल, दूध पावडर, स्टार्च आणि इमल्सीफायर्सपासून बनवला जातो. हे दिसायला आणि पोतमध्ये खऱ्या चीजसारखे दिसते, परंतु त्याची गुणवत्ता आणि पौष्टिक मूल्य दुधापासून बनवलेल्या चीजपेक्षा खूपच कमी आहे. हे सिंथेटिक चीज अनेक रेस्टॉरंटमध्ये वापरले जाते कारण ते स्वस्त आहे, त्यामुळे ग्राहकांचा गोंधळ उडतो.

सतत वाढणारी बाजारपेठ: विशेषतः उत्तर भारतात चीज हा प्रथिनांचा प्रमुख स्रोत मानला जातो. यामुळेच भारताचा चीज बाजार 10.8 अब्ज डॉलरवर पोहोचला आहे. मार्केट रिसर्च कंपनी IMARC च्या मते, भारतीय चीज मार्केट 2033 पर्यंत $22.1 बिलियन पर्यंत पोहोचण्याची अपेक्षा आहे, वार्षिक वाढ 8.7% आहे.

किमतीत मोठी तफावत: अधिकाऱ्यांच्या मते, अस्सल ब्रँडेड चीजची किंमत 450 रुपये प्रति किलो आहे, तर उघड्यावर विकले जाणारे सिंथेटिक किंवा अनब्रँडेड चीज 250 ते 300 रुपये प्रति किलो या दराने विकले जाते.

आरोग्याला धोकाही वाढला

आरोग्य तज्ज्ञांच्या मते, सिंथेटिक चीजमध्ये प्रथिनांचे प्रमाण खूपच कमी आणि चरबीचे प्रमाण खूप जास्त असते. याच्या नियमित सेवनाने आरोग्यावर गंभीर परिणाम होतात. यामुळे शरीरात इन्सुलिन प्रतिरोधक क्षमता निर्माण होऊ शकते, ज्यामुळे टाइप-2 मधुमेह होऊ शकतो.