नवी दिल्ली: 'फूड सेफ्टी अँड स्टँडर्ड्स अथॉरिटी ऑफ इंडिया' (FSSAI) च्या पश्चिम क्षेत्र, देशातील खाद्यपदार्थांच्या सुरक्षिततेची खात्री करणारी सर्वोच्च संस्था, सर्व फूड बिझनेस ऑपरेटर्ससाठी एक अतिशय महत्त्वाची आणि कठोर सूचना जारी केली आहे. FSSAI ने सर्व स्ट्रीट फूड विक्रेते, रेस्टॉरंट्स आणि लहान दुकानदारांना खाद्यपदार्थ पॅकिंग, गुंडाळण्यासाठी किंवा सर्व्ह करण्यासाठी वृत्तपत्रांचा वापर तात्काळ बंद करण्याचे निर्देश दिले आहेत. नियामक मंडळाने चेतावणी दिली आहे की वर्तमानपत्रांमध्ये अन्न देण्याची किंवा गुंडाळण्याची ही जुनी सवय ग्राहकांच्या आरोग्यासाठी अत्यंत गंभीर आणि जीवघेणा धोका निर्माण करत आहे. मुंबईत नुकत्याच घडलेल्या एका घटनेनंतर हे कडक निर्देश जारी करण्यात आले आहेत.
मुंबईतील प्रसिद्ध वडा पाव विक्रेत्यावर कारवाईनंतर घेतला निर्णय
मिळालेल्या माहितीनुसार, ही ताजी सूचना मुंबईत केलेल्या अंमलबजावणीच्या कारवाईनंतर आली आहे, जिथे एक अतिशय प्रसिद्ध आणि लोकप्रिय वडा पाव विक्रेता वर्तमानपत्रात ग्राहकांना जेवण देताना आढळला. या उल्लंघनाची माहिती मिळताच FSSAI पश्चिम विभागाचे अधिकारी आणि बृहन्मुंबई महानगरपालिका (MCGM) यांच्या संयुक्त पथकाने विक्रेत्यावर कडक कायदेशीर आणि प्रशासकीय कारवाई केली.
नियामकाने स्पष्ट केले आहे की या कारवाईचा मुख्य उद्देश संपूर्ण प्रदेशातील शहरे आणि गावांमधील ही हानिकारक प्रथा पूर्णपणे थांबवणे आणि खाद्यपदार्थ सुरक्षित आणि स्वच्छ रीतीने हाताळले जातात आणि दिले जातात याची खात्री करणे हा आहे.
वृत्तपत्रांचा वापर आरोग्यासाठी असुरक्षित का मानला जातो?
अन्न नियामक (FSSAI) ने वैज्ञानिक आणि तांत्रिक कारणे स्पष्ट केली आहेत की वर्तमानपत्रे अन्नाशी थेट संपर्क साधण्यासाठी पूर्णपणे अयोग्य आहेत. याचे मुख्य कारण म्हणजे वृत्तपत्राच्या छपाईमध्ये वापरण्यात येणारी छपाईची शाई, ज्यामध्ये मोठ्या प्रमाणात विविध प्रकारची रसायने, रंगद्रव्ये, बाइंडर आणि घातक शिशासारखे जड धातू असतात.
समोसा, वडा पाव किंवा भजिया यांसारखे अत्यंत गरम, मसालेदार किंवा तेलकट पदार्थ वर्तमानपत्रात गुंडाळले असता, ही विषारी रसायने आणि शिसे त्वरीत वितळतात आणि अन्नाचा भाग बनतात. FSSAI ने सावध केले आहे की अशा दूषित घटकांच्या दीर्घकाळ संपर्कामुळे मानवी शरीरात गंभीर आणि दीर्घकालीन आरोग्य समस्या उद्भवू शकतात.
रसायनांशिवाय जिवाणू आणि घाणीचाही मोठा धोका असतो.
वृत्तपत्रांमधून रसायनांच्या हस्तांतरणाचा धोका तर असतोच, पण त्यांच्यामुळे जैविक संसर्गाचाही धोका असतो. छपाई केल्यानंतर, फेरीवाल्यांद्वारे वाहतूक, वितरण आणि सामान्य जनतेपर्यंत पोहोचवताना वृत्तपत्रे सतत धूळ, माती आणि अस्वास्थ्यकर मानवी हातांच्या संपर्कात येतात.
त्यामुळे वृत्तपत्रांच्या पृष्ठभागावर धोकादायक रोगकारक सूक्ष्मजीव आणि जीवाणू जमा होतात. जेव्हा अशा वर्तमानपत्रांचा वापर अन्नपदार्थ साठवण्यासाठी किंवा अतिरिक्त तेल शोषून घेण्यासाठी केला जातो तेव्हा ते जीवाणू थेट अन्न दूषित करतात, ज्यामुळे 'अन्नजनित आजार' आणि पोटाच्या संसर्गाचा धोका अनेक पटींनी वाढतो.
पॅकेजिंग नियम 2018 अंतर्गत या प्रथेवर आधीच बंदी घालण्यात आली आहे
FSSAI ने सर्व व्यवसायांना आठवण करून दिली आहे की हा नवीन नियम नसून 'फूड सेफ्टी अँड स्टँडर्ड्स (पॅकेजिंग) रेग्युलेशन, 2018' अंतर्गत अन्न साठवण्यासाठी, पॅकिंग करण्यासाठी किंवा वितरणासाठी वर्तमानपत्रे किंवा इतर तत्सम मुद्रित साहित्य वापरण्यावर स्पष्ट आणि संपूर्ण वैधानिक बंदी आहे.
हे निर्देश अन्न आणि पेय क्षेत्रातील सर्व प्रकारच्या व्यवसायांना समानपणे लागू होतात, यासह:
स्ट्रीट फूड विक्रेते, फिरते विक्रेते, फेरीवाले आणि छोटे किरकोळ विक्रेते.
रेस्टॉरंट्स, ढाबा, क्लाउड किचेन्स, केटरर्स आणि क्विक-सर्व्हिस रेस्टॉरंट्स (QSR).
हॉटेल्स आणि तात्पुरते खाद्यपदार्थांचे स्टॉल्स
अन्न तयार करताना किंवा हाताळताना कोणत्याही टप्प्यावर वर्तमानपत्राचा वापर करू नये, असे प्राधिकरणाने कडक शब्दात म्हटले आहे. यामध्ये शिजवलेल्या अन्नातून जास्तीचे तेल शोषून घेणे, भांडी किंवा डब्याखाली वर्तमानपत्र ठेवणे किंवा कच्चा पदार्थ झाकणे यासारख्या सामान्य सवयींचाही समावेश होतो.
ग्राहकांना सावध राहण्याचे आवाहन; कडक कायदेशीर कारवाईची तयारी
FSSAI ने देशातील सर्व खाद्य व्यवसायांना मान्यताप्राप्त 'फूड-ग्रेड' पॅकेजिंग साहित्याचा अवलंब करण्याचे आणि तत्काळ प्रभावाने नियमांचे पूर्णपणे पालन करण्याचे आवाहन केले आहे. यासोबतच सर्वसामान्य ग्राहक आणि जनतेलाही त्यांच्या आरोग्याबाबत सावध राहण्याचा सल्ला देण्यात आला आहे आणि जर कोणी दुकानदार किंवा रस्त्यावरील विक्रेत्याने वर्तमानपत्रात खाद्यपदार्थ पॅक केले किंवा दिले तर तेथून खाद्यपदार्थ खरेदी करणे पूर्णपणे टाळावे.
केंद्रीय नियामक सध्या 'अन्न सुरक्षा आणि मानक कायदा, 2006' अंतर्गत अन्न सुरक्षा आयुक्त आणि देशातील सर्व राज्यांच्या स्थानिक स्वराज्य संस्थांच्या सहकार्याने अंमलबजावणी आणि आश्चर्यचकित तपासणी कृती अधिक मजबूत करणार आहे, जेणेकरून बाजारपेठेत सुरक्षित, आरोग्यदायी आणि पर्यावरणास अनुकूल पॅकेजिंग पद्धतींना चालना मिळावी.
