आजच्या धकाधकीच्या जीवनामुळे, खाण्यापिण्याच्या चुकीच्या सवयी आणि अति मानसिक ताण यामुळे आपल्या शरीराचे संपूर्ण हार्मोनल संतुलन बिघडते. याचा हा एक प्रमुख परिणाम आहे 'इन्सुलिन रेझिस्टन्स'. बरेच लोक नकळत या समस्येशी दीर्घकाळ संघर्ष करत राहतात. सामान्यतः लोक वजन वाढणे, आळस किंवा पोटाची चरबी हा निव्वळ आळस मानतात, परंतु प्रत्यक्षात हा शरीरात दडलेला एक गंभीर इशारा आहे.
जेव्हा आपल्या पेशी इन्सुलिन संप्रेरकाला योग्य प्रतिसाद देणे थांबवतात तेव्हा रक्तातील ग्लुकोज ऊर्जेत रूपांतरित होण्याऐवजी चरबीच्या रूपात जमा होऊ लागते. यामुळे शरीरात एकाच वेळी अनेक प्रकारच्या समस्या दिसू लागतात.
जर तुमचे शरीर इन्सुलिनच्या प्रतिकाराला बळी पडत असेल तर तुम्हाला खालील लक्षणे दिसू शकतात:
सतत भूक आणि गोड लालसा: अन्न खाल्ल्यानंतरही काहीतरी गोड किंवा स्नॅक्स खाण्याची तीव्र इच्छा असणे.
उर्जेचा अभाव आणि आळस: रात्री झोपल्यानंतरही सकाळी उठल्यानंतर थकवा जाणवणे आणि दिवसभर शरीरात ऊर्जा नसणे.
मेंदूचे धुके: कोणत्याही कामावर लक्ष केंद्रित न करणे, स्मरणशक्ती कमजोर वाटणे किंवा मानसिक स्पष्टता नसणे.
त्वचा काळवंडणे: मानेच्या मागील बाजूस, हाताच्या खाली किंवा सांधे (Acanthosis Nigricans) त्वचेचे अचानक गडद होणे किंवा मखमली काळे होणे.
वजन कमी करण्यात अडचण: जिम आणि डायटिंग करूनही वजन त्याच ठिकाणी राहणे आणि पोटाची चरबी सतत वाढत राहणे, विशेषतः पोटाच्या खालच्या भागात.
हार्मोनल असंतुलन: महिलांमध्ये अनियमित मासिक पाळी किंवा PCOD/PCOS समस्या.
वैद्यकीय अहवालातील त्रुटी: रक्त तपासणीमध्ये ट्रायग्लिसराइड्सची पातळी वाढणे आणि फॅटी लिव्हरची तक्रार.
जयपूर मध्ये स्थित 'एंजलकेअर- एक पोषण आणि निरोगीपणा केंद्र' संचालक, प्रख्यात आहारतज्ञ आणि पोषणतज्ञ अर्चना जैन सांगतात, “तुमच्या दैनंदिन जीवनशैलीत लहान, मुद्दाम आणि व्यावहारिक बदल करून इन्सुलिन प्रतिरोध पूर्णपणे नियंत्रित आणि बरा केला जाऊ शकतो. यासाठी कोणत्याही क्रॅश डाएटची गरज नाही, तर संतुलित जीवनशैली आणि निरोगी सवयींची गरज आहे.”
तुम्हालाही या समस्येपासून आराम मिळवायचा असेल आणि तुमचे आरोग्य पूर्वपदावर आणायचे असेल, तर आजपासूनच या सवयी तुमच्या दैनंदिन जीवनात समाविष्ट करा.
सकाळी न्याहारी करा ज्यामुळे तुमची रक्तातील साखर अचानक वाढत नाही. अंडी, बेसन चिऊ, मूग डाळ चिऊ, अंकुरलेले धान्य किंवा चीज यांचा आहारात समावेश करा. प्रथिनेयुक्त नाश्ता खाल्ल्याने पोट बराच काळ भरलेले राहते, ज्यामुळे दिवसभर अनावश्यक कॅलरी खाण्याची सवय आणि वारंवार भूक लागते.
बाजारात उपलब्ध व्हाईट ब्रेड, पेस्ट्री, कुकीज, केक, नूडल्स, पिझ्झा आणि गोड तृणधान्ये हे इन्सुलिन रेझिस्टन्सचे सर्वात मोठे शत्रू आहेत. या गोष्टी पोटात जाताच ग्लुकोज लवकर बाहेर पडतात. या ऐवजी नेहमी साधे घरगुती अन्न, नैसर्गिक पदार्थ आणि ताजी फळे यांना प्राधान्य द्या.
पॅक केलेले फळांचे रस, कोल्ड्रिंक्स, सोडा, गोड कॉफी आणि एनर्जी ड्रिंक्सचे सेवन ताबडतोब बंद करा. त्यामध्ये मोठ्या प्रमाणात द्रव साखर असते, ज्यामुळे यकृतावर दबाव येतो आणि रक्तातील साखरेची पातळी रॉकेट वेगाने वाढते.
जेव्हा तुम्ही रोटी, भात, पोहे किंवा डोसा यासारखे कार्बोहायड्रेट पदार्थ खात असाल तेव्हा ते कधीही एकटे खाऊ नका. त्यांच्यासोबत नेहमी हिरव्या भाज्या (फायबर) आणि कडधान्ये, दही किंवा चीज (प्रथिने) यांचा समावेश करा. हे मिश्रण अन्नाच्या पचनाचा वेग कमी करते, ज्यामुळे साखर अचानक वाढत नाही.
जोपर्यंत तुम्ही तुमच्या मनाला विश्रांती देत नाही तोपर्यंत चांगला आहार आणि व्यायाम पूर्णपणे प्रभावी होणार नाही. दररोज ठराविक वेळी झोपण्याची सवय लावा आणि दररोज ७ ते ९ तासांची गाढ आणि शांत झोप घ्या. यासोबतच मानसिक ताण कमी करण्यासाठी दीर्घ श्वास घेणे, ध्यान करणे, निसर्गात फिरणे किंवा जर्नलिंग यांसारख्या सवयी लावा. जेव्हा तणाव कमी होतो, तेव्हा तणाव संप्रेरक कोर्टिसोलची पातळी कमी होते आणि तुमची चयापचय क्रिया आपोआप सुधारते.
