जागतिक सिकलसेल जागरूकता दिवस दरवर्षी 19 जून रोजी साजरा केला जातो. हा एक अनुवांशिक रक्त विकार आहे जो जगभरातील लाखो लोकांना प्रभावित करतो.
डॉ. पाठक यांच्या म्हणण्यानुसार, “सिकल सेल रोग हिमोग्लोबिनवर परिणाम करतो, जे प्रथिने लाल रक्तपेशींना ऑक्सिजन वाहून नेण्यास सक्षम करते. निरोगी लाल रक्तपेशी मऊ आणि लवचिक असतात, ज्यामुळे त्यांना अरुंद रक्तवाहिन्यांमधून जाता येते.”
“सिकल सेल रोगात, काही पेशी ताठ, चिकट आणि अर्धचंद्राच्या आकाराच्या बनतात. या पेशी अकाली तुटून पडू शकतात, ज्यामुळे क्रॉनिक ॲनिमिया होऊ शकतो, किंवा लहान रक्तवाहिन्यांमध्ये अडथळा निर्माण होतो आणि ऊतींना रक्त आणि ऑक्सिजनचा पुरवठा मर्यादित होतो.”
मुलांमध्ये, सिकलसेलची सुरुवातीची लक्षणे एपिसोडिक असू शकतात. सिकलसेल रोग असलेले मूल एपिसोड दरम्यान चांगले दिसू शकते, डॉक्टरांनी नमूद केले. रक्तामध्ये सतत बदल होत असले तरीही यामुळे स्थिती कमी लेखणे सोपे होते.
डॉक्टरांनी या अवस्थेबद्दल पाच समज खोडून काढले. ते खालीलप्रमाणे सादर केले आहेत.
वस्तुस्थिती: ही अनुवांशिक स्थिती आहे आणि स्पर्श, अन्न, खोकला, एकत्र राहणे किंवा रक्ताच्या संपर्काद्वारे पसरू शकत नाही. आई-वडिलांकडून असामान्य हिमोग्लोबिनसाठी जीन्स वारशाने मिळाल्यानंतर मुलाला हा आजार होतो.
वस्तुस्थिती: गुण असलेल्या व्यक्तीला सामान्यत: एक सिकल सेल जनुक आणि एक सामान्य हिमोग्लोबिन जनुक वारशाने मिळालेला असतो. बहुतेक वाहकांना सिकल सेल रोगाशी संबंधित लक्षणे जाणवत नाहीत, जरी दुर्मिळ आणि अत्यंत परिस्थितीत गुंतागुंत होऊ शकते. ते अजूनही त्यांच्या मुलांना जनुक देऊ शकतात.
“जेव्हा दोन्ही पालकांमध्ये हे गुण असतात, तेव्हा प्रत्येक गर्भधारणेमध्ये मुलाला सिकलसेल आजार होण्याची 25 टक्के शक्यता असते,” डॉ पाठक यांनी नमूद केले.
वस्तुस्थिती: वेदना हे त्याचे सर्वात ओळखले जाणारे लक्षण आहे, परंतु नुकसान बरेच पुढे वाढू शकते. अवरोधित रक्तप्रवाह फुफ्फुसे, मेंदू, प्लीहा, मूत्रपिंड आणि डोळ्यांवर परिणाम करू शकतो. मुलांना सतत अशक्तपणा, थकवा, वाढीस उशीर आणि गंभीर संक्रमणाची वाढती असुरक्षा अनुभवता येते.
तीव्र चेस्ट सिंड्रोम आणि स्ट्रोक ही सर्वात धोकादायक गुंतागुंत आहे. ताप, छातीत दुखणे, श्वास घेण्यात अडचण येणे, फेफरे येणे, चेहऱ्याचा भाग झुकणे किंवा अचानक अशक्तपणा यास त्वरित वैद्यकीय मदतीची आवश्यकता असते.
वस्तुस्थिती: वेदना संकट तीव्र, अचानक आणि अक्षम होऊ शकते. “संशोधनावरून असे दिसून आले आहे की सिकलसेल रोग असलेल्या लोकांना कधीकधी 'औषध शोधणे' असे चुकीचे लेबल लावले जाते, ज्यामुळे योग्य वेदना कमी होण्यास विलंब होतो,” डॉ पाठक यांनी नमूद केले. त्यांच्या लक्षणांसाठी काळजीपूर्वक मूल्यांकन आणि वेळेवर वैद्यकीय व्यवस्थापन आवश्यक आहे.
वस्तुस्थिती: हायड्रॉक्सीयुरिया सारखी प्रिस्क्रिप्शन औषधे वेदना संकट आणि तीव्र छाती सिंड्रोम कमी करू शकतात. तथापि, प्रतिबंधात्मक उपाय आहेत जे लवकर बालपणात घेतले जाऊ शकतात.
लसीकरण, पात्र लहान मुलांसाठी पेनिसिलिन आणि ट्रान्सक्रॅनियल डॉपलर स्क्रीनिंगमुळे संक्रमण टाळता येते आणि स्ट्रोकचा धोका ओळखता येतो. स्टेम-सेल प्रत्यारोपण निवडलेल्या रुग्णांना बरे करू शकते, तर अलीकडे जीन थेरपीने 12 वर्षे आणि त्याहून अधिक वयाच्या काही लोकांसाठी उपचाराचा दुसरा मार्ग खुला केला आहे, असे डॉक्टरांनी सांगितले.
“जागतिक सिकलसेल दिन हा आजार समजून घेण्याचा आणि त्यावर उपचार कसा केला जातो याकडे सतत असलेल्या गैरसमजांना आव्हान देण्याची संधी आहे. वेदनांच्या संकटांना गांभीर्याने घेतले पाहिजे, सिकलसेलचे लक्षण या आजाराशी गोंधळून जाऊ नये, आणि कुटुंबांना ही स्थिती पालकांकडून मुलांपर्यंत कशी जाते, त्याची चेतावणी चिन्हे आणि उपलब्ध उपचारांची अचूक माहिती आवश्यक आहे,” ते म्हणाले.
वाचकांसाठी टीप: हा लेख केवळ माहितीच्या उद्देशाने आहे आणि व्यावसायिक वैद्यकीय सल्ल्याचा पर्याय नाही. वैद्यकीय स्थितीबद्दल कोणतेही प्रश्न असल्यास नेहमी आपल्या डॉक्टरांचा सल्ला घ्या.
