इराण अमेरिका चर्चा: इराण आणि अमेरिका यांच्यातील शांतता चर्चेच्या अगदी आधी, होर्मुझच्या सामुद्रधुनीबाबतच्या परस्परविरोधी दाव्यांमुळे नवीन अनिश्चितता निर्माण झाली आहे. इराणने जहाजांच्या वाहतुकीसाठी ही सामुद्रधुनी पुन्हा बंद केल्याचा दावा केला आहे. तर दुसरीकडे अमेरिकन लष्कराच्या मते व्यापारी जहाजे या सामरिक सागरी मार्गातून प्रवास करत आहेत. या घडामोडीमुळे स्वित्झर्लंडमधील अमेरिका-इराण चर्चेवरही शंका निर्माण झाली आहे.
इराणच्या सरकारी माध्यमांनुसार, इराणच्या खतम अल-अंबिया केंद्रीय मुख्यालयाने होर्मुझची सामुद्रधुनी जहाजांच्या वाहतुकीसाठी बंद केली जात असल्याची घोषणा केली. लष्करी मुख्यालयाने म्हटले आहे की, दक्षिण लेबनॉनमधील इस्रायली हल्ल्यांना आणि अलीकडील करारानुसार अमेरिकेने आपली वचनबद्धता पूर्ण न केल्यामुळे हे पाऊल उचलण्यात आले आहे. इराणच्या लष्कराने इशारा दिला आहे की, परिस्थिती आणखी बिघडल्यास पुढील कारवाई केली जाऊ शकते.
अमेरिकेने हा दावा फेटाळून लावला असून, वाहतूक सामान्य असल्याचे म्हटले आहे. इराणच्या दाव्यानंतर लगेचच, अमेरिकेच्या सेंट्रल कमांडने (CENTCOM) तो फेटाळून लावला. सेंटकॉमने सांगितले की, होर्मुझच्या सामुद्रधुनीतून होणारी जलवाहतूक अव्याहतपणे सुरू आहे आणि अमेरिकी सैन्य परिस्थितीवर बारकाईने लक्ष ठेवून आहे. सेंटकॉमच्या माहितीनुसार, शनिवारी 55 व्यापारी जहाजांनी या सामुद्रधुनीतून प्रवास करत जागतिक बाजारपेठेत 17 दशलक्ष बॅरलपेक्षा जास्त तेलाची वाहतूक केली.
सेंटकॉमने (CENTCOM) आपल्या निवेदनात असेही म्हटले आहे की, या आंतरराष्ट्रीय सागरी मार्गावर इराणचे नियंत्रण नाही आणि नौकानयनाचे स्वातंत्र्य पूर्णपणे अबाधित आहे. अल जझीरा अरबीशी बोलताना, सेंटकॉमच्या एका प्रवक्त्याने सांगितले की, सागरी वाहतुकीची सुरक्षा आणि व्यापारी जहाजांची विनाअडथळा हालचाल सुनिश्चित करण्यासाठी अमेरिकी सैन्य परिस्थितीवर बारकाईने लक्ष ठेवून आहे.
अमेरिकेचे उपराष्ट्रपती जे.डी. व्हान्स यांनी असेही म्हटले आहे की, होर्मुझची सामुद्रधुनी प्रत्यक्षात बंद करण्यात आली आहे, हे सिद्ध करणारा कोणताही पुरावा त्यांना आढळलेला नाही. स्वित्झर्लंडला रवाना होण्यापूर्वी, व्हान्स यांनी आशा व्यक्त केली की राजनैतिक प्रयत्नांमुळे युद्धविराम कायम राहील आणि इराणच्या अणुकार्यक्रमावरील तसेच लेबनॉनमधील परिस्थितीवरील वाटाघाटी पुढे चालू राहतील.
इराणने होर्मुझची सामुद्रधुनी बंद करण्याचा आपला निर्णय लेबनॉनमध्ये सुरू असलेल्या इस्रायली लष्करी कारवाईशी जोडला आहे. तेहरानचे म्हणणे आहे की, हे हल्ले युद्धविराम आणि कराराच्या अटींचे उल्लंघन करतात. इराणच्या इस्लामिक रिव्होल्यूशनरी गार्ड कॉर्प्सने (IRGC) जहाजांना इशारा दिला आहे की, सामुद्रधुनीजवळ येणाऱ्या जहाजांची सुरक्षा धोक्यात येऊ शकते.
इराणच्या सर्वोच्च नेत्यांचे सल्लागार मोहम्मद मोख्बर यांनी अमेरिकेवर अंतरिम करारातील पहिल्या अटीची अंमलबजावणी न केल्याचा आरोप केला आहे. ते म्हणाले की, जोपर्यंत हा करार केवळ कागदावरच राहील, तोपर्यंत मध्य पूर्वेतील ऊर्जा पुरवठा आणि तेल व्यापारावर परिणाम होत राहील.
तणाव आणि आरोप-प्रत्यारोप असूनही, अमेरिका आणि इराण यांच्यातील चर्चा सुरू राहण्याची शक्यता आहे. मुख्य वाटाघाटीकार मोहम्मद बागेर गालिबाफ आणि परराष्ट्र मंत्री अब्बास अराघची यांचा समावेश असलेले इराणी शिष्टमंडळ स्वित्झर्लंडमध्ये दाखल झाले आहे. अमेरिकन शिष्टमंडळात उपराष्ट्रपती जेडी व्हान्स, विशेष दूत स्टीव्ह विटकॉफ आणि इतर वरिष्ठ अधिकाऱ्यांचा समावेश असण्याची शक्यता आहे.
होर्मुझची सामुद्रधुनी हा जगातील सर्वात महत्त्वाच्या तेलमार्गांपैकी एक आहे. जागतिक तेल पुरवठ्याचा मोठा भाग यातून जातो. परिणामी, ती बंद झाल्याच्या बातमीने आंतरराष्ट्रीय ऊर्जा बाजारात चिंता वाढली आहे. अमेरिका आणि इराणचे दावे सध्या परस्परविरोधी आहेत, ज्यामुळे वास्तविक परिस्थितीबद्दल संभ्रम निर्माण झाला आहे. या अनिश्चिततेच्या पार्श्वभूमीवर, स्वित्झर्लंडमध्ये सुरू असलेल्या अमेरिका-इराण चर्चेकडे जगाचे बारीक लक्ष लागले आहे.
