इराणने पूर्व सुप्रीम लीडर अयातुल्ला अली खामेनेई यांना अंतिम निरोप दिला आहे. ९ जुलै रोजी मशहद येथे त्यांना सुपूर्द-ए-खाक करण्यात आले. २८ फेब्रुवारी २०२६ रोजी अमेरिका-इज्रायल या दोन्ही देशांनी मिळून इराणवर हल्ला केला. त्यांनी केलेल्या हवाई हल्ल्यात अयातुल्ला अली खामेनेई यांचे निधन झाले होते. त्यानंतर आता त्यांना अखेरचा निरोप देण्यात आला. पण यावेळी एक वेगळेच दृश्य पाहायला मिळाले.

खामेनेई यांच्या अंत्ययात्रेच्या वेळी सर्वाधिक चर्चा त्यांच्या मुलगा मुज्तबा खामेनेईची रंगली आहे. कारण वडिलांना अखेरचा निरोप देण्यासाठी देखील ते आलेले नाहीत. ते अंत्यायात्रेत गैरहजर असल्याचे समोर आले आहे. मात्र, खामेनेई कुटुंबातील इतर सदस्य अंत्ययात्रेला उपस्थित होते.

अंत्ययात्रेत अनेक माजी राष्ट्रपती गैरहजर

सीएनएनच्या वृत्तानुसार, मुज्तबा यांनी सुरक्षा कारणास्तव अंत्ययात्रेत भाग घेतला नाही. तरीही, लाखो लोकांच्या उपस्थितीत इराणमधील अनेक प्रमुख राजकीय व्यक्तींची गैरहजेरीने देशाच्या राजकीय भविष्य आणि एकजुटतेबाबत गंभीर प्रश्न निर्माण केले आहेत. खामेनेई यांना दफन करण्याच्या कार्यक्रमात अनेक माजी राष्ट्रपती दिसले नाहीत. यात सुधारवादी नेते मोहम्मद खातमी आणि हसन रूहानी यांचा समावेश आहे. यांच्यात खामेनेई यांच्याशी दीर्घकाळ मतभेद होते.

माजी राष्ट्रपती महमूद अहमदीनेजादही या कार्यक्रमात अनुपस्थित होते. त्यांचेही खामेनेई यांच्याशी संबंध खराब झाले होते. मात्र, सोमवारी (६ जुलै) खामेनेई यांच्या अंतिम यात्रेच्या जुलुसात ते दिसले. अनेक वर्षे राजकीय चर्चेपासून दूर राहिल्यानंतर ते सार्वजनिकरित्या दिसले.

नेत्यांच्या गैरहजेरीने एकजुटतेच्या दाव्यावर प्रश्न

खामेनेई यांच्या अंतिम विदाईत या प्रमुख नेत्यांच्या अनुपस्थितीने इराण आपली राजकीय एकजुटता दाखवण्याचा प्रयत्न करत असतानाही नवे प्रश्न निर्माण केले आहेत. तज्ज्ञांच्या मते, इराणी अधिकाऱ्यांनी जाणीवपूर्वक सहभाग केवळ सध्याच्या नेतृत्वाशी निकट असलेल्या व्यक्तींपुरता मर्यादित ठेवला. अमेरिका-स्थित इराण तज्ज्ञ आणि ‘व्हाट ईरानियंस वांट’ या पुस्तकाचे लेखक अराश अजीझी यांनी सांगितले की, आयोजकांनी सुधारवादी नेत्यांना आणि माजी राष्ट्रपतींना समाविष्ट करून राजकीय एकजुटतेचे प्रदर्शन करू शकले असते. पण त्याऐवजी त्यांनी फक्त शासनातील मुख्य आणि वरिष्ठ अधिकाऱ्यांनाच सामील केले.

इराणने काय संदेश देण्याचा प्रयत्न केला?

इंटरनॅशनल क्रायसिस ग्रुपमधील इराण प्रकल्पाचे संचालक अली वाएझ यांनी सांगितले की, सर्वोच्च नेत्याच्या निधनानंतरही तेहरान शासन व्यवस्था सुरळीत चालू ठेवणार आणि निरंतरता टिकवेल, असा संदेश देण्याचा प्रयत्न करत आहे. प्रचंड गर्दी आणि नियोजित कार्यक्रम याकडे इशारा करतात. मात्र, अनेक प्रमुख व्यक्तींची गैरहजेरी दर्शवते की, इराणी नेतृत्व अद्याप स्वतःला असुरक्षित समजत आहे आणि सर्वांना सोबत घेऊन जाण्याचा प्रयत्न करत नाही.