10% इथेनॉल असलेले E10 पेट्रोल जुन्या वाहनांसाठी E20 इंधनासोबत विकले जाऊ शकते का, यावर सरकार आणि इंधन उद्योगात प्राथमिक चर्चा सुरू आहे, या प्रकरणाची माहिती असलेल्या सूत्रांनी सांगितले. E20 इंधन हे भारतभरात उपलब्ध असलेले एकमेव मानक पेट्रोल प्रकार, विशेषत: जुन्या कार आणि दुचाकींसाठी ज्यांना E10 साठी प्रमाणित करण्यात आले होते, त्याबद्दल वाढत्या चिंतेदरम्यान ही चर्चा झाली आहे. देशाच्या जटिल इंधन किरकोळ प्रणाली बदलण्यात गुंतलेल्या तांत्रिक आणि गैर-तांत्रिक मुद्द्यांचे परीक्षण करणाऱ्या अधिकाऱ्यांनी अद्याप कोणताही ठोस निर्णय घेतला नाही.
अहवालानुसार, E20 इंधन हे शुद्ध पेट्रोल आणि लोअर इथेनॉल मिश्रणापेक्षा स्वच्छ आणि श्रेष्ठ असल्याचे सरकारने सांगितले आहे. त्यात असेही म्हटले आहे की जुन्या वाहनांचे मायलेज केवळ 3-5% कमी होऊ शकते, जे उच्च मिश्रणाच्या फायद्यांपेक्षा जास्त असेल. E20 इंधन इंजिनच्या घटकांना नुकसान पोहोचवू शकते असे दावे सरकारने वारंवार नाकारले आहेत. मात्र, ग्राहकांना शुद्ध पेट्रोल, ई10 आणि ई20 यापैकी पर्याय का दिला जात नाही, असा सवाल वाहनचालक आणि विरोधी पक्षनेत्यांनी केला आहे.
नवीनतम चर्चा E20 इंधनाविरुद्धच्या प्रतिक्रिया आणि जुन्या वाहनांच्या मालकांना, विशेषत: E10 साठी डिझाइन केलेल्या दुचाकींच्या मालकांच्या पसंतीच्या अभावाविषयीच्या चिंतेमुळे सुरू झाल्या. जुलैमध्ये, सरकारने म्हटले होते की देशभरात बेस पेट्रोलच्या वेगवेगळ्या ग्रेडची विक्री केल्याने “प्रचंड लॉजिस्टिक आव्हान” निर्माण होईल, तसेच खर्च वाढेल आणि कार्यक्षमता कमी होईल.
अहवालानुसार, 2025-26 मध्ये भारताने सुमारे 43 दशलक्ष टन पेट्रोलचा वापर केला, ज्यामुळे पेट्रोल देशातील दुसऱ्या क्रमांकाचे पेट्रोलियम इंधन बनले. त्या मागणीचे प्रमाण वादाच्या केंद्रस्थानी आहे कारण मोठ्या प्रमाणात E10 आणि E20 ऑफर करण्यासाठी वैयक्तिक पंपांवर दुसरा पर्याय जोडण्याऐवजी संपूर्ण पुरवठा नेटवर्कमध्ये बदल आवश्यक आहेत.
मुख्य आर्थिक सल्लागार व्ही अनंथा नागेश्वरन आणि आर्थिक व्यवहार विभागातील सल्लागार आकाश पुजारी यांनी सह-लेखन केलेल्या एका अभिप्राय लेखाने आता अधिक निवडीच्या युक्तिवादाला महत्त्व दिले आहे. सोमवारी इंडियन एक्सप्रेसमध्ये लिहिताना ते म्हणाले, “पंपांवर कमी मिश्रण पुनर्संचयित करणे, म्हणा, E10, E20 विकत घेण्याच्या पर्यायासह, बहुतेक सार्वजनिक चिंता शांत करेल, ते वाढवण्याऐवजी एकूण इथेनॉलचा वापर कमी करेल आणि रेट्रोफिट कार्यक्रम पूर्ण होत असताना विद्यमान फ्लीटचे संरक्षण करेल.” लेखातील मते वैयक्तिक म्हणून वर्णन केली आहेत.
तेल कंपन्यांसाठी, E10 परत स्केलवर आणणे म्हणजे प्रभावीपणे दुसरे पेट्रोल पुरवठा नेटवर्क तयार करणे होय. अहवालानुसार, तेल उद्योगातील एका वरिष्ठ अधिकाऱ्याने सांगितले की, एकाच वेळी दोन बेस व्हेरिएंट ऑफर करणे “साधे आणि सरळ” नाही.
“हे संपूर्णपणे नवीन पेट्रोल व्हेरियंट सादर करण्यासारखे असेल, तेही मोठ्या व्हॉल्यूममध्ये. बेस इंधन (E20) व्यतिरिक्त, आमच्याकडे दोन-तीन प्रीमियम पेट्रोल प्रकार आहेत, परंतु त्यांचा वापर बेस पेट्रोलच्या तुलनेत कमी आहे, त्यामुळे अशा इंधनाचे काही व्हॉल्यूम देणे फार क्लिष्ट नाही. जवळजवळ समांतर पुरवठा शृंखला तयार करणे आवश्यक आहे कारण विद्यमान एक पूर्णपणे E20 वर स्थलांतरित झाली आहे, ”द इंडियन एक्स्प्रेसनुसार अधिकाऱ्याने सांगितले.
बहुतेक इंधन केंद्रे एक किंवा दोन भूमिगत टाक्या वापरतात. E20 सोबत E10 विकण्यासाठी हजारो आउटलेटसाठी स्वतंत्र स्टोरेज टाक्या आणि डिस्पेंसर असणे आवश्यक आहे. तेल विपणन कंपन्यांना मिश्रित सुविधांपासून ते किरकोळ पंपांपर्यंत वेगळ्या पुरवठा साखळ्यांची देखील आवश्यकता असेल, ज्यामध्ये क्रॉस-दूषित होण्यापासून बचाव करताना वेगवेगळ्या पेट्रोल ग्रेड वाहून नेणारे रस्त्यावरील टँकर समाविष्ट आहेत.
रिफायनरीज आणि टर्मिनल्सना एकाच वेळी दोन स्वयंचलित मिश्रण प्रक्रिया देखील चालवाव्या लागतील, एक 10% इथेनॉल मिश्रण तयार करेल आणि दुसरी 20% मिश्रण तयार करेल. सरकारने पूर्वी असा युक्तिवाद केला होता की E20 इंधनावरून कमी मिश्रणात बदलणे विवेकपूर्ण ठरणार नाही कारण विद्यमान प्रणालीला आधीच मोठ्या प्रमाणात गुंतवणूकीची आवश्यकता आहे.
पेट्रोलियम मंत्रालयाने 10 जुलै रोजी जारी केलेल्या FAQ मध्ये अनेक बेस पेट्रोल व्हेरिएंट नाकारले होते आणि संसदेच्या पावसाळी अधिवेशनात या स्थितीची पुनरावृत्ती केली होती. त्यात म्हटले आहे की भारतात रिफायनरीज, टर्मिनल्स, डेपो आणि पाइपलाइनद्वारे एक लाखाहून अधिक किरकोळ दुकाने जोडलेली आहेत, ज्यामुळे अनेक बेस इंधन व्यवस्थापित करणे कठीण होते.
“…जर स्वच्छ, जलद आणि कमी प्रदूषक इंधन उपलब्ध असेल, तर आपण जाणूनबुजून निकृष्ट पर्याय का निवडू? प्रत्येक पेट्रोल पंपाने शुद्ध पेट्रोल, E10 आणि E20 एकाच वेळी साठवले पाहिजे ही सूचना भारताच्या इंधन वितरण नेटवर्कच्या वास्तविकतेकडेही दुर्लक्ष करते. भारत एक लाखाहून अधिक किरकोळ दुकाने चालवतो, ज्यांचे नेटवर्क आणि रिस्पॉट्सचे समर्थन आहे. या विस्तीर्ण पुरवठा साखळीमध्ये बेस पेट्रोलच्या अनेक ग्रेडची देखभाल केल्याने एक प्रचंड लॉजिस्टिक आव्हान निर्माण होईल, हाताळणीचा खर्च वाढेल, इन्व्हेंटरी व्यवस्थापन गुंतागुंतीचे होईल आणि ऑपरेशनल कार्यक्षमता कमी होईल,” असे मंत्रालयाने म्हटले आहे.
एप्रिल 2023 नंतर उत्पादित आणि विकलेली वाहने BS6 फेज 2 नियमांनुसार पूर्णपणे E20-अनुपालक मानली जातात. जुनी वाहने मात्र असू शकत नाहीत. NCR मध्ये, जेथे पेट्रोल वाहने सध्या 15 वर्षे वापरली जाऊ शकतात, 2022 मध्ये उत्पादित केलेली कार 2037 पर्यंत रस्त्यावर राहू शकते. यामुळे E20 इंधन वादाच्या केंद्रस्थानी एक मोठा जुना ताफा आहे.
हेही वाचा: यूपी निवडणुकांमध्ये थ्रोबॅक: जेव्हा मायावतींना त्यांच्या जीवाची भीती वाटत होती, अतिथीगृहात अडकले, मुख्यमंत्री होण्यापूर्वी राजभवनात नाट्यमय रात्र घालवली
खालिद लतीफ हे न्यूजएक्स डिजिटलचे उप-संपादक आहेत, ते भारतीय राजकारण आणि जागतिक घडामोडींमध्ये तज्ञ आहेत. तो व्हायरल ट्रेंडिंग कथा आणि प्रमुख गुन्हेगारी घडामोडी देखील कव्हर करतो.
The post Govt Mulls E10 Petrol Option Amid Nationwide Row Over E20 इथेनॉल ब्लेंडिंग appeared first on NewsX.
