हिमाचल प्रदेशच्या देवभूमीमध्ये श्रद्धा आणि सांस्कृतिक ऐक्याचे एक अद्भुत उदाहरण अस्तित्त्वात आहे, जिथे हिंदू आणि बौद्ध परंपरा एकाच ठिकाणी एकत्र येतात. लाहौल-स्पीती जिल्ह्यातील उंच आणि बर्फाळ खोऱ्यांमध्ये वसलेले त्रिलोकीनाथ मंदिर केवळ धार्मिक दृष्टिकोनातूनच महत्त्वाचे नाही, तर शतकानुशतके चालत आलेल्या धार्मिक सहअस्तित्व आणि सौहार्दाचे प्रतीकही मानले जाते. भगवान शिवाला समर्पित असलेले हे प्राचीन मंदिर बौद्ध भक्तांसाठी तितकेच पूजनीय आहे.
येथील बौद्ध धर्माचे लोक भगवान शिवाला अवलोकितेश्वर मानतात. दरवर्षी मोठ्या संख्येने भाविक आणि पर्यटक या पवित्र स्थानाला भेट देतात आणि हिमालयाच्या कुशीत वसलेल्या या मंदिराची आध्यात्मिक ऊर्जा अनुभवतात. हे मंदिर आपल्या अनोख्या श्रद्धा, पौराणिक कथा आणि सांस्कृतिक महत्त्वामुळे देश-विदेशातील भाविक आणि पर्यटकांना आकर्षित करते.
हे देखील वाचा: माघ मेळा 2026 कधी सुरू होईल, शाही स्नानाची तारीख कोणती? येथे सर्वकाही जाणून घ्या
त्रिलोकीनाथ मंदिर हे हिमाचल प्रदेशातील सर्वात प्राचीन आणि पवित्र मंदिर मानले जाते. हे मंदिर समुद्रसपाटीपासून सुमारे 2,750 मीटर उंचीवर आहे. येथे स्थापित देवता हिंदू भगवान शिव म्हणून पूजली जाते तर बौद्ध धर्मात त्यांना अवलोकितेश्वर मानले जाते.
मंदिराच्या वास्तूवर काथ-कुणी शैलीचा प्रभाव आहे आणि येथे दगड आणि लाकडाचा सुंदर मिलाफ पाहायला मिळतो. मंदिर परिसरातील प्रसन्न वातावरण, बर्फाच्छादित टेकड्या आणि वाहत्या नद्या यामुळे त्याची आध्यात्मिक उर्जा आणखी वाढते.
त्रिलोकीनाथ मंदिरात गेल्याने सर्व संकटे नष्ट होतात आणि भक्ताला मोक्ष प्राप्त होतो, अशी श्रद्धा आहे. भगवान त्रिलोकीनाथ आपल्या भक्तांच्या प्रत्येक इच्छा पूर्ण करतात अशी स्थानिक लोकांची श्रद्धा आहे. मुलांचे सुख, रोग निवारण आणि मानसिक शांतीसाठी येथे विशेष प्रार्थना केली जाते. इथे खऱ्या मनाने केलेली प्रार्थना कधीही निष्फळ होत नाही, असे म्हणतात.
पौराणिक मान्यतेनुसार, भगवान शिव यांनी या ठिकाणी तपश्चर्या केली होती आणि स्वर्ग, पृथ्वी आणि पाताळ या तिन्ही लोकांचे रक्षण करण्यासाठी येथे प्रकट झाले होते, म्हणून त्यांना त्रिलोकीनाथ म्हटले गेले.
दुसऱ्या पौराणिक कथेनुसार, हे स्थान करुणा आणि दयेचे प्रतीक असलेल्या अवलोकितेश्वराशी संबंधित आहे, ज्यांना बौद्ध धर्मात सर्व सजीवांचे दुःख दूर करणारे मानले जाते. कालांतराने हे ठिकाण हिंदू आणि बौद्ध दोन्ही परंपरांमध्ये तितकेच आदरणीय बनले.
हे देखील वाचा:दातियाचे सोनगिरी हे प्रमुख जैन तीर्थक्षेत्र कसे बनले? येथे इतिहास जाणून घ्या
त्रिलोकीनाथ मंदिराचा बौद्ध धर्माशी खोलवर संबंध आहे. बौद्ध अनुयायी येथे अवलोकितेश्वर बोधिसत्वाच्या रूपात भगवान शिवाची पूजा करतात. हे जगातील दुर्मिळ धार्मिक स्थळांपैकी एक आहे जेथे हिंदू आणि बौद्ध भाविक एकाच देवतेची पूजा करतात परंतु भिन्न धार्मिक परंपरांनुसार. आजही येथे बौद्ध भिक्खू पूजा करताना आणि मंत्रोच्चार करताना दिसतात.
त्रिलोकीनाथ मंदिरात जाण्यासाठी प्रथम हिमाचल प्रदेशातील केलॉन्ग येथे पोहोचावे लागते, जे लाहौल-स्पीती जिल्ह्याचे मुख्यालय आहे.
रस्ता मार्ग:
त्रिलोकीनाथ गाव केलॉन्गपासून 9-10 किलोमीटर अंतरावर आहे. केलॉन्गहून टॅक्सी किंवा लोकल बसने मंदिरापर्यंत सहज पोहोचता येते.
जवळचे विमानतळ:
सर्वात जवळचा विमानतळ भुंतर (कुल्लू) आहे. येथून केलॉन्ग आणि नंतर रस्त्याने त्रिलोकीनाथला जाता येते.
जवळचे रेल्वे स्टेशन:
जवळचे रेल्वे स्टेशन जोगिंदर नगर आहे पण तेथून पुढे रस्त्याने प्रवास करावा लागतो.
त्रिलोकीनाथ मंदिर हे केवळ प्रार्थनास्थळ नाही तर धार्मिक सलोखा आणि सहअस्तित्वाचे जिवंत उदाहरण आहे. दरवर्षी हिंदू आणि बौद्ध समुदाय येथे एकत्र सण साजरे करतात. हे मंदिर लाहौल-स्पितीच्या आध्यात्मिक ओळखीचे केंद्र आहे आणि त्याला 'हिंदू-बौद्ध ऐक्याचे प्रतीक' देखील म्हटले जाते.
