जलद वितरण मॉडेल: भारतात गेल्या काही वर्षांत, औषधांपासून ते किराणा सामानापर्यंत सर्व काही 10 मिनिटांत वितरित केले जात होते 'क्विक कॉमर्स' (क्विक कॉमर्स) मॉडेल लोकप्रियतेच्या शिखरावर पोहोचले आहे. मात्र, आता या मॉडेलला मोठ्या संकटाचा सामना करावा लागत आहे. देशभरातील 200,000 हून अधिक 'गिग वर्कर्स' (डिलिव्हरी रायडर्स) ने नवीन वर्षाच्या पूर्वसंध्येला देशव्यापी संपाची घोषणा केल्यामुळे क्षेत्रातील त्रुटी समोर आल्या आहेत.
संपात सहभागी होणारे रायडर्स योग्य वेतन, कामाच्या ठिकाणी सुरक्षितता आणि सन्मानाची मागणी करत आहेत. युनियन नेत्यांच्या मते, या सर्व समस्यांचे मूळ '10-मिनिट डिलिव्हरी' मुदतीत आहे. 10 मिनिटांची ही अट जोपर्यंत हटवली जात नाही तोपर्यंत रायडर्सची स्थिती सुधारणार नाही, अशी भूमिका युनियन्सनी घेतली आहे.
कोविड-19 महामारीच्या काळात जीवनावश्यक वस्तूंच्या जलद वितरणाची गरज निर्माण झाली आणि तिथून या मॉडेलला भारतात गती मिळाली. विशेष म्हणजे, ज्या वेळी अर्ध्या तासाची डिलिव्हरी हा एक मोठा फायदा मानला जात होता, 10 मिनिटांच्या दाव्याने त्यात क्रांती घडवून आणली. मात्र, जागतिक पातळीवर चित्र वेगळे आहे. 'फ्रीझ नो मोअर', 'बाइक' आणि 'गेटर' सारखे यूएस-आधारित दिग्गज प्लॅटफॉर्म एकतर बंद झाले आहेत किंवा आर्थिक अडचणीत आहेत. याउलट, हे मॉडेल भारतात वेगाने विस्तारत आहे, कंपन्या गडद स्टोअर्स, शहरांमधील लहान गोदामांमध्ये मोठ्या प्रमाणात गुंतवणूक करत आहेत.
स्विगी आणि झोमॅटो स्ट्राइक: नवीन वर्षात 'बंपर कमाई'! संपाच्या भीतीने डिलिव्हरी पार्टनरसाठी स्विगी आणि झोमॅटोची खास 'गिफ्ट'
द्रुत वितरण ॲप्स दावा करतात की ते ड्रायव्हरच्या सुरक्षिततेशी तडजोड करत नाहीत. तथापि, प्रत्यक्षात नोकरीवर असलेल्या रायडर्सचे अनुभव वेगळे आहेत. खराब रेटिंग, पर्यवेक्षकांकडून होणारी वागणूक आणि उशिरा येणा-यांसाठी आर्थिक दंड यामुळे रायडर्सना खराब रस्ते आणि ट्रॅफिक जाम असतानाही वेगाने गाडी चालवण्यास भाग पाडतात. दिल्लीसारख्या शहरातील खराब हवेची गुणवत्ता आणि प्रदूषणाचाही रायडर्सच्या आरोग्यावर गंभीर परिणाम होत आहे.
झोमॅटो आणि ब्लिंकिटचे पालक, इटर्नलचे सीईओ दीपंदर गोयल म्हणाले की त्यांनी 31 डिसेंबर रोजी 7.5 दशलक्ष ऑर्डर्सचा उच्चांक गाठला आणि संपामुळे त्यांच्या कामकाजावर फारसा परिणाम झाला नाही. त्यांच्या मते, 10 मिनिटांची डिलिव्हरी वेगामुळे नाही तर पायाभूत सुविधांमुळे शक्य आहे. त्यांनी स्पष्ट केले की रायडर्सचा सरासरी वेग ताशी 16 किमी आहे.
मात्र, गुंतवणूकदारांमध्ये चिंतेचे वातावरण आहे. स्विगी आणि झोमॅटोचे शेअर्स ऑक्टोबरपासून सुमारे 20 टक्क्यांनी घसरले आहेत. नवीन श्रम संहितेअंतर्गत टमटम कामगारांना देण्यात येणारी सामाजिक सुरक्षा ही गुंतवणूकदारांसाठी कळीची समस्या बनत आहे.
D2C आणि क्विक-सर्व्हिस ब्रँड मुंबईच्या अर्थव्यवस्थेला गती देतात! लिंक्डइनच्या 'टॉप स्टार्टअप्स' यादीत Zepto अव्वल स्थानावर आहे
भारताच्या श्रमिक बाजारपेठेत पूर आला असला तरी, 'गिग कामगार आनंदी आणि सुरक्षित आहेत का?' हा प्रश्न उरतोच. रिअल इस्टेट फर्म Savills Plc च्या मते, 2030 पर्यंत डार्क स्टोअर्सची संख्या 2,500 वरून 7,500 पर्यंत वाढेल. तथापि, या मॉडेलचे यश ग्राहकांच्या वेगावर नाही तर कामगारांच्या सुरक्षिततेवर अवलंबून असेल.
