भोपाळ: एम्स भोपाळच्या शास्त्रज्ञांनी आरोग्य आणि जीवनशैलीशी संबंधित एका महत्त्वपूर्ण संशोधनात धक्कादायक खुलासा केला आहे. अभ्यासानुसार, नियमित आणि पुरेशी झोप शरीराची प्रतिकारशक्ती मजबूत करतेच, पण कर्करोगाचा धोका कमी करण्यातही निर्णायक भूमिका बजावते. इंटरनॅशनल जर्नलमध्ये प्रकाशित झालेल्या या संशोधनातून असे दिसून आले आहे की, झोपेची कमतरता आणि कर्करोग यांचा थेट संबंध आहे.
जैविक घड्याळ आणि कर्करोग कनेक्शन
डॉ. अशोक कुमार, प्रोफेसर, बायोकेमिस्ट्री विभाग, एम्स भोपाळ यांच्या नेतृत्वाखाली करण्यात आलेला हा अभ्यास सांगतो की मानवी शरीर एका नैसर्गिक चक्रावर चालते, ज्याला 'सर्केडियन रिदम' म्हणतात.
अभ्यासानुसार, 'रात्री उशिरापर्यंत जागे राहणे, रात्रीच्या शिफ्टमध्ये काम करणे, मोबाईल स्क्रोल करणे आणि खाण्याच्या अनियमित सवयींमुळे शरीराच्या या जैविक घड्याळात अडथळा येतो. यामुळे हार्मोनल असंतुलन होते, ज्यामुळे कर्करोगाच्या पेशींना शरीरात वाढण्याची आणि पसरण्याची संधी मिळते.
झोपेची कमतरता रोगप्रतिकारक शक्ती कमकुवत करते
संशोधनाने हे स्पष्ट केले आहे की जेव्हा आपले झोपेचे चक्र विस्कळीत होते तेव्हा शरीराची रोगांशी लढण्याची क्षमता कमी होते. विस्कळीत जैविक घड्याळामुळे:
पचन प्रक्रिया आणि चयापचय प्रभावित होते.
संसर्ग होण्याचा धोका वाढतो.
शरीरातील नैसर्गिक पेशींच्या दुरुस्तीची प्रक्रिया मंदावते.
उपचाराचे भविष्य: वैयक्तिक उपचार
भविष्यात कर्करोगावरील उपचार अधिक 'वैयक्तिकीकृत' होतील, असे संशोधकांचे मत आहे. यामध्ये केवळ औषधांवर अवलंबून न राहता रुग्णाची झोपेची पद्धत आणि त्याचे जैविक घड्याळ हेदेखील उपचाराचा भाग बनवले जाणार आहे. वेळेवर आहार घेतल्यास आणि संतुलित जीवनशैलीचा अवलंब केल्यास कर्करोगाचा धोका बऱ्याच प्रमाणात टाळता येऊ शकतो, असे तज्ज्ञांचे म्हणणे आहे.
तज्ज्ञांचा सल्ला : मोबाईलपासून अंतर ठेवा
एम्स भोपाळचे संचालक डॉ. माधवानंद यांनी या संशोधनाचे वर्णन सर्वसामान्यांसाठी एक इशारा आणि मार्गदर्शन असे केले आहे. झोपण्याची आणि उठण्याची ठराविक वेळ ठरवण्याचा सल्ला त्यांनी दिला. रात्री उशिरापर्यंत मोबाईल व इतर स्क्रीन वापरणे टाळा. संरक्षणात्मक ढाल म्हणून निरोगी दिनचर्या स्वीकारा. या संशोधनातून हे स्पष्ट झाले आहे की पुरेशी झोप घेणे ही लक्झरी नसून गंभीर आजारांपासून दूर राहण्यासाठी आवश्यक आहे.
