तथागत साहित्य पुरस्कार 2026: राजधानीतील प्रतिष्ठित साहित्य अकादमी सभागृहात शनिवार, 24 जानेवारी 2026 रोजी भारतीय वाङ्मयच्या सांस्कृतिक आणि भाषिक एकतेचा अद्भुत संगम अनुभवायला मिळाला. तथागत साहित्य सन्मान सोहळ्याचे आयोजन होते, जिथे उत्तर आणि दक्षिण यांच्यातील दरी साहित्याच्या माध्यमातून कमी करण्याचा यशस्वी प्रयत्न करण्यात आला. यावर्षी हा सन्मान केरळचे ज्येष्ठ हिंदी साहित्यकार प्रा. ए. अरविंदाक्षन आणि अरुणाचल प्रदेशच्या प्रखर युवा कवयित्री जमुना बीनी यांना प्रदान करण्यात आला.

समारंभाची सुरुवात महाकवी सूर्यकांत त्रिपाठी 'निराला' यांच्या 'वरदे वीणावादिनी' या अजरामर रचनेवर आधारित एका भावपूर्ण कथ्थक नृत्याने झाली. या भव्य आयोजनाचे अध्यक्षस्थान भूषवत तथागत ट्रस्टचे संरक्षक आणि माजी आयएएस अधिकारी डॉ. एन. पी. सिंह यांनी ट्रस्टच्या व्हिजनची स्पष्ट कल्पना दिली.

ते म्हणाले की, "तथागत ट्रस्टचा उद्देश केवळ पुरस्कार देणे नाही, तर उत्तर आणि दक्षिण भारतामध्ये भाषा आणि संस्कृतीचा एक अखंड संवाद स्थापित करणे आहे." त्यांनी अधोरेखित केले की हा सन्मान प्रसिद्ध साहित्यकार रामदरश मिश्र यांच्या स्मृतींना समर्पित आहे, जे आयुष्यभर मानवी संवेदनांचे समर्थक राहिले.

साहित्यिक योगदानावर चर्चा

कार्यक्रमात हिंदी जगतातील दिग्गज व्यक्ती उपस्थित होत्या. अनामिका, अशोक वाजपेयी, ओम निश्चल आणि चंद्रकांता यांच्यासारख्या विद्वानांनी पुरस्कार विजेत्या लेखकांच्या कार्यावर सखोल प्रकाश टाकला.

प्रा. ए. अरविंदाक्षन: यांच्या ‘धडकनों के भीतर जाकर’ या कृतीवर चर्चा करताना वक्त्यांनी सांगितले की, अरविंदाक्षन यांनी दक्षिण भारतीय वातावरणात हिंदीला केवळ स्वीकारले नाही, तर त्याला नवीन भावनिक खोली दिली आहे.

जमुना बीनी: अरुणाचलच्या मातीचा सुगंध घेऊन आलेल्या जमुना बीनी यांच्या ‘जब आदिवासी गाता है’ या संग्रहाचे विशेष कौतुक झाले. विद्वानांच्या मते, त्यांच्या कविता आदिवासी चेतना, जल-जंगल-जमीनचा संघर्ष आणि उपेक्षित समाजाचा सशक्त आवाज आहेत.

संवेदना आणि मानवतेचा सेतू

समारोहाच्या समारोप सत्रात वक्त्यांनी यावर जोर दिला की, आजकाल समाजात फूट पडत आहे, अशा परिस्थितीत हे आयोजन भारतीय साहित्यात संवाद आणि मानवतेला बळकटी देण्याचे कार्य करतात. हा सन्मान सोहळा केवळ दोन लेखकांचा सन्मान नाही, तर ईशान्येकडील डोंगर आणि दक्षिणेकडील किनारपट्टीला हिंदीच्या माध्यमातून जोडण्याचा एक महत्त्वाचा वैचारिक सोहळा ठरला.

या कार्यक्रमात दिल्लीतील साहित्यप्रेमी, संशोधक आणि पत्रकारांची मोठी उपस्थिती होती, ज्यांनी या भाषिक मिलाफाला भारतीय अखंडतेसाठी शुभ संकेत मानले.