डॉलर हे जागतिक चलन का आहे: दुसऱ्या महायुद्धानंतर, आंतरराष्ट्रीय व्यापार स्थिर करण्यासाठी, डॉलरला केंद्रस्थानी ठेवणारी प्रणाली तयार केली गेली. आज, युरोपपासून आशिया आणि मध्य पूर्वपर्यंत, प्रत्येक मोठ्या व्यवहारासाठी आणि गुंतवणुकीसाठी या चलनाची सर्वात जास्त गरज आहे. जागतिक डॉलरचे वर्चस्व समजून घेणे हा केवळ अमेरिकेच्या शक्तीचा प्रभाव नसून त्यामागे एक मजबूत आर्थिक व्यवस्था कार्यरत आहे. परकीय व्यापार आणि तेल खरेदीत डॉलर हे जागतिक चलन का आहे, याची कारणे समजून घेणे प्रत्येक गुंतवणूकदार आणि सामान्य नागरिकाने महत्त्वाचे आहे.
दुसऱ्या महायुद्धानंतर, जेव्हा बहुतेक देश गंभीर आर्थिक संकटाचा सामना करत होते, तेव्हा अमेरिका खूप मजबूत स्थितीत होती. त्याच वेळी, जागतिक व्यापाराला स्थिरता देण्यासाठी डॉलरला केंद्रस्थानी ठेवून एक नवीन आंतरराष्ट्रीय प्रणाली तयार केली गेली. सुरुवातीला डॉलरचा सोन्याशी संबंध होता, ज्यामुळे या चलनावर जगभरातील देशांचा अतूट विश्वास वाढला.
आज जगभरातील केंद्रीय बँका त्यांच्या परकीय चलनाच्या साठ्यात डॉलरला सर्वोच्च प्राधान्य देतात कारण ते खूपच सुरक्षित आहे. संकटाच्या वेळी, डॉलर हे सर्वात सहज वापरले जाणारे चलन असल्याचे सिद्ध होते, म्हणून ते जागतिक स्तरावर सुरक्षित मानले जाते. कालांतराने, कर्ज आणि व्यापाराचा मोठा भाग या चलनात होत असल्याने, आता जगभर ही सवय झाली आहे.
यूएस मध्यवर्ती बँक, फेडरल रिझर्व्हच्या निर्णयांचा थेट परिणाम जगभरातील बाजारपेठांवर आणि विकसनशील देशांच्या चलनांवर होतो. जेव्हा जेव्हा अमेरिकेत व्याजदर वाढतात तेव्हा गुंतवणूकदार तेथे पैसे गुंतवणे अधिक सुरक्षित मानतात, ज्यामुळे डॉलर मजबूत होतो. फेडरल रिझव्र्हने केलेला एक छोटासा बदलही जागतिक आर्थिक स्थिरतेवर परिणाम करण्याची क्षमता आहे, ज्यावर प्रत्येकजण लक्ष ठेवतो.
डॉलरच्या मजबूतीचे एक फार मोठे आणि महत्त्वाचे कारण म्हणजे आंतरराष्ट्रीय बाजारात कच्च्या तेलाचा प्रचंड व्यापार. जगातील कोणत्याही देशाला तेल विकत घेण्यासाठी डॉलर लागतात कारण या चलनात तेलाचे पैसे दिले जातात. या विशेष प्रणालीने डॉलरची जागतिक मागणी कायम राखली आहे आणि कोणत्याही मोठ्या आर्थिक संकटात ते कमकुवत होण्यापासून संरक्षण केले आहे.
हे देखील वाचा: ₹ 27000000000000000 किमतीच्या बाजारपेठेचा मार्ग खुला होईल, पीयूष गोयल यांनी भारत-अमेरिका व्यापार कराराच्या फायद्यांची गणना केली.
तज्ज्ञांचा असा विश्वास आहे की डॉलरची खरी ताकद त्याच्या स्थिर प्रणाली आणि अनेक दशकांपासून तयार केलेला जागतिक विश्वास आहे. जरी अलिकडच्या वर्षांत अनेक देश पर्यायी पेमेंट सिस्टमबद्दल बोलत आहेत, परंतु सध्या डॉलरला कोणताही मजबूत पर्याय नाही. आजही जागतिक व्यापार आणि गुंतवणुकीत सर्वात मोठा वाटा डॉलरचा आहे, जो सध्याच्या व्यवस्थेतून काढणे अजिबात सोपे नाही.
