पृथ्वीवरील सर्वात रहस्यमय आणि भयावह ठिकाणांपैकी एक म्हणजे पॅसिफिक महासागरातील मारियाना ट्रेंच. या महासागराच्या तळाशी लपलेली ही खोल खंदक जवळपास 11,000 मीटर खोल आहे. त्याच्या सर्वात खोल भागाला चॅलेंजर डीप म्हणतात. खोली एवढी आहे की एव्हरेस्ट तिथे ठेवला असता तर त्यावर अजून २ किमी पाणी शिल्लक राहिले असते. इथल्या पाण्याचा दाब इतका जास्त आहे की सामान्य माणूस काही सेकंदात चिरडला जाईल.
हा खड्डा कसा तयार झाला हा एक अतिशय मनोरंजक प्रश्न आहे. पृथ्वीच्या पृष्ठभागावरील टेक्टोनिक प्लेट्स सतत हलत असतात. ही खोल खंदक पॅसिफिक प्लेट आणि फिलीपीन प्लेट यांच्या टक्करमुळे तयार झाली होती. या प्रक्रियेला सबडक्शन म्हणतात. लाखो वर्षांच्या या हालचालींमुळे समुद्राच्या तळामध्ये एक विशाल 'V' आकाराचा खंदक तयार झाला आणि आम्ही त्याला मारियाना ट्रेंच म्हणतो.
या अत्यंत कठीण परिस्थितीतही जीवन अस्तित्वात आहे ही वस्तुस्थिती सर्वात आश्चर्यकारक आहे. सूर्यप्रकाश पोहोचत नाही, तापमान खूप कमी आहे आणि दाब खूप जास्त आहे. मात्र, येथे काही विचित्र प्राणी आढळतात. उदाहरणार्थ, amphipods नावाचे लहान कोळंबीसारखे जीव येथे मोठ्या आकारात दिसतात. 'सी पिग्ज' नावाचे समुद्री काकडीसारखे प्राणी चिखलात राहतात आणि अन्न शोधतात. गोगलगायसारखे प्राणीही या खोल समुद्रात शिकारीचे काम करतात.
या अंधाऱ्या जगात बायोल्युमिनेसेंट जीव देखील आहेत जे स्वतः प्रकाश निर्माण करतात. काही जेलीफिश किंवा मासे स्वतः प्रकाश निर्माण करून शिकार करतात किंवा स्वतःचे संरक्षण करतात. त्यामुळे पूर्ण अंधारातही हे जग उजळून निघालेले दिसते.
HMS चॅलेंजर हे इतिहासातील पहिले जहाज होते ज्याने 1870 च्या सुमारास समुद्राची खोली मोजण्याचा प्रयत्न केला. नंतर 1960 मध्ये, डॉन वॉल्श आणि जॅक पिकार्ड यांनी या खोलीत प्रत्यक्षात उतरण्याचा पराक्रम केला. आधुनिक काळातही या ठिकाणी फार कमी लोक पोहोचू शकले आहेत.
आजही या रहस्यमय जगाचा मोठा भाग अज्ञात आहे. शास्त्रज्ञांच्या मते, येथे अजूनही अनेक अद्वितीय जीव सापडण्याची शक्यता आहे. मारियाना खंदक आम्हाला दाखवते की पृथ्वीवर अजूनही अनेक रहस्ये लपलेली आहेत आणि शोधणे बाकी आहे.
