नवी दिल्ली: भारतातील शहरे दरवर्षी जोरात होत आहेत. ट्रॅफिक जॅम, वाहनांचा आवाज, बांधकाम, लाऊडस्पीकर आणि गर्दीच्या सार्वजनिक ठिकाणी सतत आवाज निर्माण होतो. बंगळुरू, मुंबई आणि दिल्लीसारख्या व्यस्त मेट्रो शहरांमध्ये आवाज हा दैनंदिन जीवनाचा भाग बनला आहे. बऱ्याच लोकांना वाटते की त्यांना “त्याची सवय झाली आहे,” परंतु सत्य हे आहे की आपले कान शांतपणे खराब होत आहेत. ध्वनी प्रदूषण ही केवळ पर्यावरणीय समस्या नाही. ही आरोग्याची गंभीर चिंता आहे. मोठ्या आवाजाच्या दीर्घकालीन प्रदर्शनामुळे श्रवणशक्ती आणि एकूणच आरोग्यावर परिणाम होऊ शकतो. अचानक झालेल्या वेदनांच्या विपरीत, ऐकण्याचे नुकसान हळूहळू आणि अनेकदा चेतावणीशिवाय होते.
न्यूज9 लाईव्हशी संवाद साधताना, डॉ. गिरीश आनंद एमएस, वरिष्ठ सल्लागार – ईएनटी सर्जरी, एस्टर सीएमआय हॉस्पिटल, बंगलोर यांनी स्पष्ट केले की भारतातील ध्वनी प्रदूषणाच्या संकटामुळे श्रवणशक्ती कमी होऊ शकते.
किती मोठा आवाज खूप मोठा आहे?
ध्वनी डेसिबल (dB) मध्ये मोजला जातो. सामान्य संभाषण सुमारे 60 डीबी असते. रहदारीचा आवाज 85 dB च्या वर जाऊ शकतो आणि बांधकाम साइट्स आणखी मोठ्या असू शकतात. 85 dB वरील आवाजांच्या सतत संपर्कात राहिल्याने श्रवणशक्तीला कायमचे नुकसान होऊ शकते. अनेक तरुण इयरफोन्स आणि हेडफोन्सच्या माध्यमातून उच्च आवाजाच्या पातळीतही स्वतःला उघड करतात. फुल व्हॉल्यूममध्ये संगीत ऐकणे, विशेषत: बराच वेळ, आतील कानावर अतिरिक्त दबाव टाकतो. कालांतराने, यामुळे लहान वयातच श्रवणशक्ती कमी होऊ शकते.
श्रवण कमी होणे हे एका रात्रीत होत नाही परंतु हळूहळू विकसित होते, आणि गर्दीच्या ठिकाणी बोलण्यात अडचण येणे, इतरांना वारंवार बोलण्यास सांगणे, कानात वाजणे किंवा कर्णकर्कश आवाज येणे (टिनिटस), इतर कुरकुर करत आहेत असे वाटणे, किंवा टीव्ही किंवा फोनवर आवाज वाढवणे याकडे दुर्लक्ष करू नये, कारण लक्ष देण्यास विलंब होऊ शकतो.
ऐकण्याच्या पलीकडे प्रभाव
ध्वनी प्रदूषणाचा फक्त कानांवरच जास्त परिणाम होतो. मोठ्या आवाजाच्या सतत संपर्कात राहिल्याने तणावाची पातळी वाढते आणि झोपेचा त्रास होतो. यामुळे रक्तदाब वाढू शकतो आणि हृदयाच्या समस्यांचा धोका वाढू शकतो. अभ्यासातून असे दिसून आले आहे की श्रवणशक्तीवर उपचार न केल्याने वृद्ध व्यक्तींमध्ये सामाजिक अलगाव, चिंता आणि अगदी संज्ञानात्मक घट होऊ शकते. जेव्हा लोकांना स्पष्टपणे ऐकण्यास त्रास होतो तेव्हा ते संभाषण आणि सामाजिक संमेलने टाळू शकतात. कालांतराने, याचा मानसिक आरोग्य आणि जीवनाच्या गुणवत्तेवर परिणाम होतो.
सर्वात जास्त धोका कोणाला आहे?
काही गट आवाज-संबंधित ऐकण्याच्या नुकसानास अधिक असुरक्षित असतात. यामध्ये वाहतूक पोलिस, बांधकाम कामगार, कारखान्यातील कामगार आणि विमानतळावरील कर्मचारी यांचा समावेश होतो जे दररोज मोठ्या आवाजाच्या संपर्कात असतात. दिवसातून अनेक तास इअरफोन वापरणाऱ्या तरुणांनाही जास्त धोका असतो. गोंगाटाच्या परिसरात राहणाऱ्या मुलांना सतत पार्श्वभूमीच्या आवाजामुळे शाळेत लक्ष केंद्रित करण्यात आणि शिकण्यात अडचण येऊ शकते.
गोंगाट करणाऱ्या शहरात तुमच्या श्रवणशक्तीचे रक्षण करणे
शहरातील आवाज पूर्णपणे टाळणे शक्य नसले तरी, तुमच्या इयरफोनचा आवाज ६०% पेक्षा कमी ठेवून, दर तासाला ऐकण्याचे ब्रेक घेऊन, अतिशय गोंगाटाच्या ठिकाणी इअरप्लग वापरून, अनावश्यक हॉर्न वाजवणे टाळून आणि नियमित श्रवण तपासणीसाठी जाणे, कायमचे नुकसान टाळण्यासाठी प्रतिबंध आणि लवकर ओळखणे आवश्यक असल्याने तुमचे श्रवण सुरक्षित करणे शक्य आहे.
शहरी भारतातील ध्वनी प्रदूषण ही एक मूक महामारी आहे. कारण श्रवण कमी होणे हळूहळू विकसित होते, बर्याच लोकांना तो गंभीर होईपर्यंत हानी जाणवत नाही. तुमच्या श्रवणाचे रक्षण करणे तुमच्या हृदयाचे किंवा फुफ्फुसाचे संरक्षण करण्याइतकेच महत्त्वाचे आहे. जोखमींबद्दल जागरूक राहून आणि लहान प्रतिबंधात्मक पावले उचलून, आम्ही ध्वनी प्रदूषणाचा दीर्घकालीन प्रभाव कमी करू शकतो आणि भविष्यासाठी चांगले श्रवण आरोग्य सुनिश्चित करू शकतो.
