धनादेश उशिरा सादर केल्यास बँकांना दोषी ठरवावे – सर्वोच्च न्यायालय
Marathi April 20, 2026 03:25 AM

एका महत्त्वपूर्ण निर्णयात सर्वोच्च न्यायालयाने स्पष्ट केले आहे की बँकांना धरता येईल धनादेश सादर करण्यात विलंब झाल्यास कायदेशीररित्या जबाबदारग्राहक संरक्षण कायद्यांतर्गत ग्राहक हक्कांचे बळकटीकरण.


चेक सादर करण्यात विलंब = सेवेतील कमतरता

न्यायालयाने निर्णय दिला की जर बँक त्याच्या आत चेक सादर करण्यात अयशस्वी वैध कारणाशिवाय वैधता कालावधीते प्रमाण आहे “सेवेतील कमतरता” ग्राहक कायद्यानुसार.

याचा अर्थ ग्राहक हे करू शकतात:

  • ग्राहक संरक्षण कायद्यांतर्गत तक्रारी दाखल करा
  • अशा विलंबामुळे झालेल्या नुकसानीची भरपाई मिळवा

मुख्य प्रकरण: कॅनरा बँक विरुद्ध कविता चौधरी

च्या प्रकरणात हा निर्णय आला कॅनरा बँक विरुद्ध कविता चौधरीकुठे:

  • ग्राहकाने जमा केले ₹1.06 कोटी किमतीचे दोन धनादेश
  • तात्पुरत्या विलंबानंतर (स्ट्राइकमुळे) बँक त्यांना पुन्हा सादर करण्यात अयशस्वी ठरली.
  • धनादेश झाले अवैध (शिळा)आर्थिक नुकसान होत आहे

न्यायालयाने सांगितले की, विलंबाचे कारण संपले की, बँकेने कारवाई करणे आवश्यक आहे वाजवी वेळेत चेक सादर करण्यासाठी.


बँका ग्राहकांचे एजंट म्हणून काम करतात

निकालातील महत्त्वाचे निरीक्षणः

  • बँका म्हणून काम करतात ग्राहकांचे एजंट चेक हाताळताना
  • त्यांनी व्यायाम करावा योग्य परिश्रम आणि जबाबदारी

असे करण्यात अयशस्वी मानले जाते:

  • निष्काळजीपणा
  • ग्राहक कायद्यांतर्गत सेवेतील कमतरता

नुकसान भरपाई कमी केली, पण जबाबदारी कायम

सर्वोच्च न्यायालयाने बँकेच्या दायित्वावर शिक्कामोर्तब करताना, ते भरपाई कमी केली:

  • पूर्वीची भरपाई: चेकच्या रकमेच्या 10%
  • सुधारित भरपाई: ₹1.06 कोटी पैकी 6% + व्याज

न्यायालयाने नमूद केले की पूर्वीची रक्कम जास्त होती परंतु बँकेच्या निष्काळजीपणामुळे ग्राहकाचे नुकसान झाले हे मान्य केले.


अपवादात्मक परिस्थितींबद्दल काय?

न्यायालयाने स्पष्ट केले की विलंब काही अटींनुसार माफ केला जाऊ शकतो:

  • घटकांमुळे झाल्यास नियंत्रणापलीकडे (उदा., स्ट्राइक)
  • पण परिस्थिती सामान्य झाल्यावर बँकांनी तातडीने कारवाई केली पाहिजे

असे करण्यात अयशस्वी झाल्यास कोणतेही कायदेशीर संरक्षण काढून टाकले जाते.


हा निर्णय का महत्त्वाचा आहे

या निर्णयाचे व्यापक परिणाम आहेत:

  • बळकट करते बँकांविरुद्ध ग्राहक हक्क
  • “सेवेतील कमतरता” ची व्याप्ती वाढवते
  • बँकांना सुधारणा करण्यास भाग पाडते ऑपरेशनल जबाबदारी
  • समान विवादांसाठी एक उदाहरण सेट करते

हे स्पष्टपणे स्थापित करते बँकिंग सेवा ग्राहक संरक्षण कायद्यांतर्गत येतातआणि चुकांमुळे दंड आकारला जाईल.


फायनल टेक

सुप्रीम कोर्टाचा निर्णय एक मजबूत संदेश देतो:
बँका परिणामांशिवाय गंभीर आर्थिक प्रक्रियांना विलंब करू शकत नाहीत.

ग्राहकांसाठी, बँका त्यांचे कर्तव्ये वेळेवर पार पाडण्यात अयशस्वी झाल्यास भरपाई मिळविण्यासाठी हा निर्णय स्पष्ट कायदेशीर मार्ग प्रदान करतो.



© Copyright @2026 LIDEA. All Rights Reserved.