उन्हाळा सुरू होताच बहुतांश लोकांची तहान भागवण्यासाठी पहिली पसंती असते ती फ्रिजमधील गार पाण्याला. बाहेरून घरी आल्यावर किंवा कडक उन्हात फिरून झाल्यानंतर थंडगार पाणी पिण्याने शरीराला तात्पुरता आराम मिळतो, पण आरोग्यतज्ज्ञांच्या मते ही सवय शरीरासाठी धोकादायक ठरू शकते. विशेषतः पचनसंस्था, घसा आणि रक्ताभिसरण यावर फ्रिजच्या पाण्याचा विपरीत परिणाम होऊ शकतो. अनेक संशोधनांमध्ये असे आढळून आले आहे की अत्यंत थंड पाणी नियमितपणे पिल्यास शरीराच्या नैसर्गिक प्रक्रियांमध्ये अडथळे निर्माण होतात. त्यामुळे तात्पुरता गारवा मिळत असला तरी दीर्घकालीन दुष्परिणाम गंभीर ठरू शकतात. तज्ज्ञ सांगतात की फ्रिजमधील अत्यंत थंड पाणी थेट पोटात गेल्यानंतर पचनसंस्थेवर ताण निर्माण होतो.
आपल्या शरीराचे सामान्य तापमान सुमारे ३७ अंश सेल्सिअस असते, तर फ्रिजमधील पाण्याचे तापमान त्यापेक्षा खूप कमी असते. हे थंड पाणी पोटात गेल्यावर शरीराला ते संतुलित करण्यासाठी अतिरिक्त ऊर्जा खर्च करावी लागते. त्यामुळे पचनाची प्रक्रिया मंदावते. विशेषतः जेवणानंतर लगेच थंड पाणी पिल्यास अन्न पचायला जास्त वेळ लागू शकतो. यामुळे अपचन, गॅस, पोट फुगणे आणि जडपणा जाणवण्याच्या समस्या वाढू शकतात. आरोग्यतज्ज्ञांच्या मते, खूप थंड पाणी शरीरातील फॅट किंवा तेलकट पदार्थांवर परिणाम करू शकते. जेवणानंतर लगेच थंड पाणी घेतल्यास अन्नातील तेलकट घटक अधिक घट्ट होतात आणि पचनसंस्थेला ते विघटन करण्यासाठी अधिक मेहनत घ्यावी लागते.
परिणामी पचनसंस्था कमकुवत होऊ शकते आणि बद्धकोष्ठता किंवा अॅसिडिटीसारख्या समस्या वाढू शकतात. काही तज्ज्ञांच्या मते, ही सवय दीर्घकाळ टिकल्यास मेटाबॉलिझमवरही परिणाम होऊ शकतो. फ्रिजचे पाणी सतत पिणाऱ्यांमध्ये घसा बसणे, खवखव किंवा सर्दी यांसारख्या समस्या वारंवार दिसून येतात. थंड पाणी शरीरातील म्यूकस (श्लेष्मा) अधिक घट्ट बनवते, त्यामुळे श्वसनमार्गांमध्ये अडथळा निर्माण होऊ शकतो. त्यामुळे काही लोकांना घशात सूज, कफ वाढणे किंवा श्वास घेताना त्रास जाणवू शकतो. विशेषतः लहान मुले, वृद्ध व्यक्ती आणि ज्यांची रोगप्रतिकारक शक्ती कमी आहे अशांसाठी ही सवय अधिक धोकादायक मानली जाते. तज्ज्ञांच्या मते, अतिशय थंड पाणी पिल्याने शरीरातील रक्तवाहिन्या आकुंचन पावू शकतात. यामुळे रक्तप्रवाहावर परिणाम होतो आणि काही वेळा डोकेदुखी किंवा चक्कर येण्यासारख्या समस्या उद्भवू शकतात. काही लोकांना अचानक थंड पाणी पिल्यावर “ब्रेन फ्रीझ” किंवा डोक्यात तीव्र वेदना जाणवतात. हे विशेषतः गरम वातावरणातून आल्यावर लगेच थंड पाणी पिण्यामुळे घडते. शरीराला तापमानातील अचानक बदल सहन करावा लागतो आणि त्यामुळे मेंदू व मज्जासंस्थेवर ताण येऊ शकतो. आरोग्यतज्ज्ञ सांगतात की ज्यांना हृदयविकार, उच्च रक्तदाब किंवा रक्ताभिसरणाशी संबंधित समस्या आहेत त्यांनी अत्यंत थंड पाणी टाळणे अधिक सुरक्षित असते. थंड पाणी पिल्याने काही वेळा हृदयाचे ठोके अनियमित होऊ शकतात. शरीर अचानक तापमान बदलाला प्रतिसाद देताना मज्जासंस्थेवर परिणाम होतो आणि त्याचा प्रभाव हृदयाच्या कार्यावर पडू शकतो. त्यामुळे अशा रुग्णांनी साधारण तापमानाचे किंवा कोमट पाणी पिणे अधिक फायदेशीर मानले जाते. अनेक लोक व्यायाम, धावणे किंवा जिमनंतर लगेच थंड पाणी पितात. मात्र तज्ज्ञांच्या मते, हा प्रकार शरीरासाठी हानिकारक ठरू शकतो. व्यायामानंतर शरीराचे तापमान वाढलेले असते आणि त्या वेळी अत्यंत थंड पाणी पिल्यास शरीराला अचानक तापमान बदल सहन करावा लागतो. यामुळे स्नायूंमध्ये ताण, पोटदुखी किंवा थकवा जाणवू शकतो. काही तज्ज्ञ तर सांगतात की व्यायामानंतर सामान्य तापमानाचे किंवा किंचित थंड पाणी पिणे अधिक योग्य असते.
तज्ज्ञांच्या मते, शरीरासाठी सर्वात योग्य पाणी म्हणजे सामान्य तापमानाचे किंवा किंचित कोमट पाणी. असे पाणी शरीराला सहज स्वीकारता येते आणि पचनक्रिया सुरळीत राहते. सकाळी कोमट पाणी पिण्याने शरीरातील विषारी घटक बाहेर पडण्यास मदत होते आणि मेटाबॉलिझम सुधारतो. आयुर्वेदातही अतिथंड पाणी टाळण्याचा सल्ला दिला जातो. विशेषतः जेवणाच्या वेळी किंवा लगेच नंतर खूप थंड पाणी पिणे टाळावे, असे तज्ज्ञांचे मत आहे. उन्हाळ्यात थंड पाणी पिणे आरामदायी वाटत असले तरी आरोग्याच्या दृष्टीने त्याचे दुष्परिणाम दुर्लक्षित करता येत नाहीत. पचनसंस्था, घसा, रक्तवाहिन्या आणि हृदय यावर फ्रिजच्या पाण्याचा नकारात्मक प्रभाव पडू शकतो. त्यामुळे तज्ज्ञ लोकांना संयमाने आणि योग्य पद्धतीने पाणी पिण्याचा सल्ला देतात. विशेषतः लहान मुले, वृद्ध व्यक्ती आणि आरोग्य समस्यांनी त्रस्त असलेल्या लोकांनी अतिथंड पाणी टाळणे अधिक फायदेशीर ठरते. शरीराला नैसर्गिकरित्या अनुकूल असे तापमानाचे पाणीच दीर्घकाळासाठी आरोग्यदायी मानले जाते.
