आजकालच्या धावपळीच्या आणि बदलत्या जीवनशैलीमुळे महिलांमध्ये PCOD (Polycystic Ovarian Disease) आणि PCOS (Polycystic Ovary Syndrome) या समस्या झपाट्याने वाढत आहेत. वजनाचे अनियंत्रित वाढणे, चेहऱ्यावर लव येणे, केस गळणे आणि मासिक पाळी अनियमित असणे ही याची मुख्य लक्षणे असतात. अनेकदा महिला यावर महागडे उपचार करतात, पण जोपर्यंत तुम्ही तुमच्या दैनंदिन सवयींमध्ये बदल करत नाही, तोपर्यंत याचा कायमस्वरूपी फायदा होत नाही.
जर तुम्हीही या समस्येचा सामना करत असाल, तर डॉक्टरांच्या सल्ल्यासोबतच खालील ५ सोप्या गोष्टी जर तुम्ही तुमच्या लाईफस्टाईलमध्ये बदलल्यात तर काही दिवसांतच तुम्हाला तुमच्या आरोग्यात सकारात्मक फरक जाणवेल.
PCOD/PCOS नियंत्रित ठेवण्यासाठी आहार सर्वात महत्त्वाची भूमिका बजावतो. तुमच्या रोजच्या जेवणातून मैदा, साखर, जंक फूड आणि पॅक केलेले पदार्थ पूर्णपणे वजा करा. या ऐवजी फायबरयुक्त पदार्थ, ताजी फळे, हिरव्या पालेभाज्या, मोड आलेली कडधान्ये आणि सुका मेवा यांचा आहारात समावेश करा. कमी ग्लायसेमिक इंडेक्स (Low GI) असलेले अन्न खाल्ल्याने रक्तातील साखरेची पातळी नियंत्रणात राहते, ज्यामुळे हार्मोन्स संतुलित होतात.
व्यायामाचा कंटाळा करणे तुमच्या आरोग्यासाठी घातक ठरू शकते. वजन नियंत्रित ठेवल्यास PCOS ची लक्षणे ५० टक्क्यांपर्यंत कमी होतात. यासाठी जिममध्ये जाऊन जड वजन उचलण्याचीच गरज आहे असे नाही. तुम्ही रोज सकाळी किंवा संध्याकाळी ३० मिनिटे वेगाने चालणे (Brisk Walking), सायकलिंग, पोहणे किंवा दोरीच्या उड्या मारू शकता. शारीरिक हालचालींमुळे शरीरातील इन्सुलिन रेझिस्टन्स कमी होतो.
हार्मोनल असंतुलन ठीक करण्यासाठी योगसाधना अत्यंत प्रभावी ठरते. ‘भुजंगासन’, ‘बटरफ्लाय पोझ’ (बद्धकोनासण), ‘मत्स्यासन’ आणि ‘धनुरासन’ यांसारखी आसने पेल्विक भागातील रक्ताभिसरण सुधारतात आणि अंडाशयाचे (Ovaries) कार्य सुरळीत करतात. यासोबतच मानसिक तणाव कमी करण्यासाठी रोज १० ते १५ मिनिटे अनुलोम-विलोम आणि कपालभाती प्राणायाम नक्की करा.
शरीराला डिटॉक्स करण्यासाठी आणि हार्मोन्सचे कार्य व्यवस्थित चालण्यासाठी हायड्रेशन आणि विश्रांतीची गरज असते. दिवसातून किमान ८ ते १० ग्लास (२ ते ३ लीटर) पाणी नक्की प्या. तसेच, रात्रीची ७ ते ८ तासांची शांत झोप घेणे अत्यंत आवश्यक आहे. अपुऱ्या झोपमेळे शरीरात ‘कोर्टिसोल’ नावाचा स्ट्रेस हार्मोन वाढतो, जो PCOD ची समस्या अधिक गंभीर बनवतो.
आजच्या काळात मानसिक तणाव हे हार्मोनल बिघाडाचे सर्वात मोठे कारण आहे. ऑफिसचे काम किंवा घरच्या जबाबदाऱ्यांमुळे येणारा ताण तुमच्या मासिक पाळीवर थेट परिणाम करतो. तणाव कमी करण्यासाठी तुमच्या आवडीचे छंद जोपासा, संगीत ऐका. तसेच निसर्गाच्या सानिध्यात वेळ घालवा किंवा ध्यान (Meditation) करा. मन शांत राहिलं तर शरीरही लवकर रिकव्हर होईल.
दरम्यान PCOD किंवा PCOS हा कोणताही गंभीर आजार नसून जीवनशैलीशी निगडित विकार आहे, जो योग्य शिस्तीने पूर्णपणे नियंत्रणात आणला जाऊ शकतो. परंतु, कोणतेही मोठे बदल करण्यापूर्वी किंवा घरगुती उपाय सुरू करण्यापूर्वी आपल्या डॉक्टरांचा किंवा तज्ज्ञ आहारतज्ज्ञांचा (Dietitian) सल्ला नक्की घ्या.
