6

पंतप्रधान नरेंद्र मोदींप्रमाणेच लोकसभेतील विरोधी पक्षनेते राहुल गांधीही अनेक आश्चर्यकारक निर्णय घेत आहेत. तथापि, दोघांमध्ये लक्षणीय फरक आहे. पंतप्रधान मोदी अशा वेळी प्रयोग करत आहेत जेव्हा त्यांचा पक्ष सत्तेत आहे आणि ताकदीचे स्थान काबीज करत आहे, तर राहुल प्रयोग करत आहेत जेव्हा त्यांचा पक्ष आपल्या अस्तित्वाची लढाई लढत आहे आणि त्यांची संघटना अत्यंत कमकुवत झाली आहे.

राहुल पक्षाच्या विचारधारेशी कटिबद्ध असलेल्या अनुभवी नेत्यांना बाजूला सारत आहेत आणि त्याऐवजी कमकुवत नेत्यांच्या सल्ल्यानुसार वागत आहेत. तामिळनाडू आणि राज्यसभेच्या तिकीट वाटपाबाबतच्या निर्णयानंतर शुक्रवारी उत्तर प्रदेशसह तीन राज्यांच्या प्रभारींच्या नियुक्तीने आश्चर्य व्यक्त केले. उत्तर प्रदेशमध्ये, जिथे काँग्रेस पूर्णपणे दुर्लक्षित झाली आहे, त्यांनी राजेंद्र पाल गौतम यांची प्रभारी म्हणून नियुक्ती केली, जे गैर-काँग्रेस विचारधारा असलेल्या पक्षाचे आहेत. हे उत्तर प्रदेशात थेट “मंडल राजकारण” किंवा जातीवर आधारित राजकारण करण्याचा राहुलचा हेतू दर्शवतो.

दरम्यान, हरियाणासारख्या महत्त्वाच्या राज्याची जबाबदारी संजय दत्तसारख्या कनिष्ठ नेत्याकडे सोपवून त्यांनी प्रभावीपणे अनुभवी आणि अनुभवी नेत्यांना नवे प्रयोग सुरू असल्याचे संकेत दिले आहेत. माजी मुख्यमंत्री भूपिंदरसिंग हुड्डा यांच्यासाठी हे धोक्याचे चिन्ह म्हणून पाहिले जात आहे आणि खासदार कुमारी सेलजा आणि रणदीप सुरजेवाला यांच्यासाठीही चिंता वाढवली आहे.

ओडिशाचे प्रभारी देखील बदलले गेले आहेत, लालजी देसाई यांनी पाऊल उचलले आहे आणि प्रियंका गांधींचे जवळचे सहकारी अजय कुमार लल्लू यांना दार दाखविण्यात आले आहे, या निर्णयामुळे तेथील काँग्रेसच्या राजकीय भवितव्यावर फारसा परिणाम होण्याची शक्यता नाही. याचा खरा परिणाम उत्तर प्रदेश आणि हरियाणा या हिंदी पट्ट्यातील राज्यांमध्ये जाणवेल. हरियाणात लगेच निवडणुका नसल्यामुळे प्राथमिक राजकीय लक्ष उत्तर प्रदेशवर असेल. राहुल गांधींना पंजाब या राज्याबाबतही निर्णय घ्यायचा आहे जिथे निवडणुका होणार आहेत. राहुल यांची सध्याची मानसिकता आणि मंडल राजकारणाकडे असलेला त्यांचा कल पाहता, माजी मुख्यमंत्री चरणजित सिंग चन्नी यांना संधी देऊन ते पंजाबमध्ये दलित राजकारणाला अधिक चालना देऊ शकतील असे दिसते. मात्र, पंजाबबाबतचा निर्णय आता सरळ राहिलेला नाही. राजस्थान आणि मध्य प्रदेशप्रमाणेच पंजाबमध्येही काँग्रेस पक्ष फुटण्याचा धोका आहे.

पंजाबमधील काँग्रेस पक्ष, जो अवघ्या सहा महिन्यांपूर्वी काहीसा मजबूत दिसला होता, आता भाजप आणि आम आदमी पक्ष प्रमुख दावेदार म्हणून उदयास आल्याने संपूर्ण स्पर्धेतून बाहेर पडण्याची शक्यता आहे. यावेळी पंजाबमध्ये काँग्रेसचा पराभव झाला तर पक्षाला अस्तित्वाचे संकट येऊ शकते. राहुल अनेकदा राज्यस्तरीय घडामोडींबाबत वेळेवर निर्णय घेण्यात अपयशी ठरतात, ही प्रवृत्ती पक्षाला कमकुवत करत आहे. सध्या, राहुल गांधी अनिल जय हिंद, कन्हैया कुमार, के. राजू आणि कृष्णा अल्लावरू यांसारख्या नेत्यांवर जास्त विश्वास ठेवतात-ज्या व्यक्ती इतर पक्षांतून सामील झाल्या आहेत आणि पारंपारिक काँग्रेस विचारधारा सामायिक करत नाहीत — दीर्घकाळ पक्षाच्या निष्ठावंतांवर अवलंबून राहण्याऐवजी.

निवडणुकीपूर्वी दलित नेते राजेंद्र पाल गौतम यांची उत्तर प्रदेशमध्ये पक्षाचे प्रभारी म्हणून नियुक्ती करून, राहुल यांनी संकेत दिले आहेत की पक्ष पश्चिम बंगालमध्ये घेतलेल्या दृष्टिकोनाप्रमाणेच राज्यात “एकट्याने” धोरण राबवू इच्छित आहे.

गौतम हे तेच नेते आहेत ज्यांनी उत्तर प्रदेशमध्ये झालेल्या काँग्रेसच्या परिषदेत प्रादेशिक पक्षांवर उघडपणे टीका केली होती. शिवाय, त्यांनी बसपा नेत्या मायावती यांची भेट घेण्याचा प्रयत्न केला होता पण तो अयशस्वी ठरला. देशव्यापी दलित आणि इतर मागासवर्गीयांच्या हितासाठी काँग्रेसने मायावतींसोबत आघाडी केली पाहिजे अशी त्यांची रणनीती आहे.