नवी दिल्ली: जलमार्ग बंद झाल्यामुळे 15 टक्के जागतिक तेल पुरवठा आणि 20 टक्के जागतिक एलएनजी पुरवठा विस्कळीत होण्याची भीती असल्याने होर्मुझच्या सामुद्रधुनीतून टँकर वाहतूक त्वरीत पूर्ववत न केल्यास तेलाच्या किमती प्रति बॅरल $100 पेक्षा जास्त असू शकतात, असे सल्लागार वुड मॅकेन्झी यांनी सांगितले.
इराण सरकार, लष्करी आणि आण्विक सुविधांवर अमेरिका आणि इस्रायली हल्ल्यांनंतर, इराणने सामुद्रधुनीपासून दूर शिपिंगचा इशारा दिला आणि विमा कंपन्यांनी कव्हरेज काढून टाकले, प्रभावीपणे टँकर हालचाली थांबवल्या.
वुड मॅकेन्झी म्हणाले, व्यत्यय दुहेरी पुरवठा शॉक निर्माण करतो. सामुद्रधुनीतून होणारी सध्याची निर्यात निलंबित करण्यात आली आहे, तर अतिरिक्त OPEC+ खंड आणि OPEC ची बहुतेक अतिरिक्त क्षमता – विशेषत: जागतिक तेल बाजार समतोल राखण्यासाठी वापरली जाते – जोपर्यंत जलमार्ग बंद आहे तोपर्यंत प्रवेश करणे अशक्य आहे.
होर्मुझच्या सामुद्रधुनीजवळ किमान तीन जहाजांवर हल्ला झाल्यानंतर जागतिक तेलाच्या किमती वाढल्या. ब्रेंट क्रूड 8 टक्क्यांहून अधिक वाढून USD 78.72 वर होते, तर US-व्यापारित तेल सुमारे 7.6 टक्क्यांनी वाढून USD 72.20 वर होते.
वुड मॅकेन्झी येथील रिफायनिंग, केमिकल्स आणि ऑइल मार्केटचे वरिष्ठ उपाध्यक्ष ॲलन गेल्डर म्हणाले की, जहाजे निर्यात प्रवाह पुन्हा कधी प्रस्थापित करतात हा महत्त्वाचा प्रश्न आहे. टँकरचे दर आणि विमा खर्च वाढणार असताना, तेलाचा प्रवाह काही दिवसांपेक्षा जास्त काळ कमी झाल्यास ही वाढ किंमतीच्या परिणामाचा एक अंश दर्शवेल असे ते म्हणाले.
अत्यंत आशावादी परिस्थितीत, निर्यात प्रवाह पुन्हा सुरू होण्यास आठवडे लागू शकतात, असेही ते म्हणाले.
त्या कालावधीत तेलाच्या किमती “उर्ध्वस्त होण्याचा मोठा धोका” आहेत. गेल्डर यांनी रशिया-युक्रेन संघर्षाच्या सुरुवातीच्या टप्प्याचा उल्लेख केला, जेव्हा रशियन पुरवठा तोट्याच्या भीतीमुळे किंमती USD 125 प्रति बॅरलच्या वर गेल्या.
ते म्हणाले, “सध्याच्या परिस्थितीत, तेलाच्या किमती USD 100 प्रति बॅरलच्या वर जाणे शक्य आहे जर संक्रमण प्रवाह त्वरीत पुन्हा स्थापित केला गेला नाही,” तो म्हणाला.
भारत आपल्या कच्च्या तेलाच्या गरजेपैकी 88 टक्के आयात करतो आणि किंमती वाढल्यास त्याचे आयात बिल तसेच इंधन महागाई वाढेल.
OPEC+ उत्पादन प्रतिसाद
ऐच्छिक उत्पादन कपातीसाठी जबाबदार असलेले आठ OPEC+ देश – सौदी अरेबिया, रशिया, इराक, UAE, कुवेत, कझाकस्तान, अल्जेरिया आणि ओमान – यांनी एप्रिल 2023 मधील 1.65 दशलक्ष बॅरल प्रतिदिन कपात पुन्हा सुरू करण्यास 1 मार्च रोजी सहमती दर्शविली. एप्रिलमध्ये आउटपुट 206,000 bpd ने वाढेल, पुढील पुनरावलोकन 5 एप्रिल रोजी होणार आहे.
तथापि, गेल्डर म्हणाले की होर्मुझ प्रवाह स्थगित राहिल्यास हा निर्णय वादग्रस्त ठरू शकतो.
“यूएस-इराण तणावाच्या अनिश्चिततेमुळे आणि गैर-मंजूर क्रूड्सची बाजारपेठ घट्ट असल्याने OPEC+ निर्णय आश्चर्यकारक नाही,” गेल्डर म्हणाले. “तथापि, होर्मुझच्या सामुद्रधुनीतून प्रवाह पुन्हा सुरू न झाल्यास OPEC+ निर्णय वादग्रस्त असण्याचा धोका आहे.”
लाल समुद्रापर्यंत सौदी अरेबियाची पूर्व-पश्चिम पाइपलाइन आणि भूमध्यसागरीय मार्गे अतिरिक्त इराकी निर्यात यासह – पर्यायी मार्ग अस्तित्वात असताना – ते सामुद्रधुनीतून होणाऱ्या मालवाहतुकीचे नुकसान पूर्णपणे भरून काढू शकत नाहीत.
इंटरनॅशनल एनर्जी एजन्सी सदस्यांद्वारे धोरणात्मक स्टॉक रिलीझ मर्यादित दिलासा देऊ शकतात, परंतु त्या देशांचा जागतिक तेल मागणीच्या निम्म्यापेक्षा कमी वाटा आहे.
गॅस मार्केटचे परिणाम
होर्मुझच्या सामुद्रधुनीतून वाहणारा एलएनजी थांबल्याने जागतिक वायू बाजारालाही धक्का बसेल. 2025 मध्ये सुमारे 81 दशलक्ष टन (110 अब्ज क्यूबिक मीटर) एलएनजी सामुद्रधुनीतून पार पडले, प्रामुख्याने कतारमधून, जे जागतिक पुरवठ्याच्या सुमारे 20 टक्के प्रतिनिधित्व करते.
वुड मॅकेन्झी येथील गॅस आणि एलएनजी संशोधनाचे उपाध्यक्ष मॅसिमो डी ओडोआर्डो म्हणाले, “एलएनजी प्रवाहात व्यत्यय आल्याने आशिया आणि युरोपमधील उपलब्ध मालवाहतूकांसाठी स्पर्धा पुन्हा सुरू होईल. युरोपियन स्टोरेज पातळी हंगामी मानदंडांपेक्षा कमी आहे आणि जानेवारीमध्ये तीव्र थंडीनंतर एक वर्षापूर्वीच्या तुलनेत सुमारे 10 टक्क्यांनी कमी आहे.
प्रत्येक आठवड्यात सुमारे 1.5 दशलक्ष टन (2.2 बीसीएम) एलएनजी निर्यात धोक्यात आहे ज्याचा प्रवाह थांबला आहे, ते म्हणाले. आशियाई आणि युरोपियन खरेदीदारांनी सामुद्रधुनी पुन्हा उघडण्यापलीकडे बाजारपेठेची परिस्थिती घट्ट करून, स्टोरेजवर अधिक जोरदारपणे आकर्षित होणे आणि उन्हाळ्यात पुनर्संचयित करणे आवश्यक आहे.
इस्रायलच्या लेविथन आणि कॅरिश गॅस फील्डच्या सावधगिरीने बंद केल्यामुळे अतिरिक्त दबाव येऊ शकतो, ज्याने गेल्या वर्षी इजिप्तला 10 बीसीएम पेक्षा जास्त पुरवठा केला होता, ज्यामुळे कैरोने एलएनजी आयात वाढवण्यास प्रवृत्त केले. 2025 मध्ये 7 बीसीएम पेक्षा जास्त असलेल्या तुर्कीला इराणी पाइपलाइन निर्यातीमध्ये संभाव्य व्यत्यय, पुरवठ्यावर आणखी ताण येऊ शकतो.
डी ओडोआर्डो म्हणाले की दीर्घकाळापर्यंत एलएनजी थांबणे युरोपला रशियन गॅस पुरवठा कमी करण्याच्या प्रमाणात तुलना करता येईल, ज्याच्या किमती त्यांच्या शिखरावर सुमारे USD 100 प्रति दशलक्ष ब्रिटिश थर्मल युनिट्सपर्यंत पोहोचल्या आणि 2022 मध्ये सरासरी USD 40 प्रति mmbtu वर पोहोचल्या. तथापि, ते म्हणाले की हॉर्मुझ किंवा तात्पुरती विस्कळीत झाल्यास प्रतिक्रिया कमी तीव्र असू शकते.
ऐतिहासिक समांतर
गेल्डर म्हणाले की सर्वात जवळचा ऐतिहासिक ॲनालॉग म्हणजे 1970 च्या दशकातील मध्य पूर्व तेल बंदी आहे, ज्याने 1974 मध्ये किंमत 300 टक्क्यांनी वाढवून सुमारे USD 12 प्रति बॅरलपर्यंत पोहोचवली – 2026 मध्ये अंदाजे USD 90 प्रति बॅरल.
“आजच्या बाजारपेठेत हे ग्रहण करणे, पुरवठ्यातील लक्षणीय नुकसानीबद्दल चिंतित आहे, खूप साध्य करता येईल असे वाटते,” तो म्हणाला.
पाच दशकांपूर्वीच्या तुलनेत जागतिक अर्थव्यवस्था कमी तेल-केंद्रित असताना, 1970 च्या निर्बंधाच्या तुलनेत तेलाच्या किमती USD 200 प्रति बॅरलपेक्षा जास्त असणे आवश्यक आहे, गेल्डर पुढे म्हणाले.
पीटीआय
