प्रशांत सक्सेना, लखनौ, वाचा: बासमती तांदळाची किमान निर्यात किंमत रद्द केल्याने आणि बिगर बासमती तांदळावरील बंदी हटवल्यामुळे निर्यातीत झपाट्याने वाढ झाली आहे. कृषी आणि प्रक्रिया केलेले अन्न उत्पादने निर्यात विकास प्राधिकरण (APEDA) कडील आकडेवारी दर्शवते की 2025-26 मध्ये उत्तर प्रदेशातून 98,006 मेट्रिक टन बासमती आणि 2,01,285 मेट्रिक टन बिगर बासमती अनेक देशांमध्ये निर्यात करण्यात आली. तर सन 2024-25 मध्ये 78,566 मेट्रिक टन बासमती आणि 1,30,845 मेट्रिक टन बिगर बासमती तांदळाची निर्यात झाली आणि 2023-24 मध्ये 58,572 मेट्रिक टन बासमती आणि 46,884 मेट्रिक टन बिगर बासमती तांदूळ निर्यात करण्यात आला.
वास्तविक, बासमतीच्या निर्यातीसाठी किमान निर्यात किंमत $1200 प्रति टन होती, जी निर्यातदारांच्या मते जास्त होती. त्यामुळे निर्यात नगण्य होती. निर्यात वाढवण्यासाठी केंद्र सरकारने ऑगस्ट 2023 मध्ये किमान निर्यात किंमत $950 प्रति टन इतकी कमी केली. जरी निर्यात वाढली नाही तरी, सप्टेंबर 2024 मध्ये किमान निर्यात किंमत पूर्णपणे रद्द करण्यात आली. यामुळे निर्यातीचे मार्ग खुले झाले आणि मागील वर्षांच्या तुलनेत अधिक निर्यात होऊ लागली.
तसेच बासमतीच्या तुलनेत बिगर बासमतीची निर्यातही अधिक होत राहिली. त्यामुळे राज्यांसाठीच बिगर बासमतीची उपलब्धता कमी होऊ लागली. परिस्थिती आणखी बिघडली नाही तर, निर्यात कमी करण्यासाठी सप्टेंबर 2022 मध्ये बिगर बासमतीच्या निर्यातीवर 20 टक्के सीमाशुल्क लागू केले जाईल. त्यानंतरही बिगर बासमतीची निर्यात थांबली नाही, त्यामुळे केंद्राला कठोर पावले उचलून 20 जुलै 2020 रोजी बिगर बासमतीच्या निर्यातीवर बंदी घालावी लागली. आता ऑक्टोबर 2020 मध्ये निर्यातबंदी सामान्य झाली. 2026-27 मध्ये मागील वर्षांच्या तुलनेत जास्त निर्यात होण्याची शक्यता आहे. त्याचबरोबर गहू, फळे आणि भाजीपाला यासह एकूण 22 प्रकारच्या कृषी उत्पादनांची निर्यातही 24 हजार कोटी रुपयांवरून 30 हजार कोटी रुपयांवर पोहोचली आहे.
2023-24 – बासमती 623.74 कोटी, गैर-बासमती 137.61 कोटी
2024-25 – बासमती 748.56 कोटी, गैर-बासमती 380 कोटी
2025-26 – बासमती 868.37 कोटी, गैर-बासमती 612.15 कोटी
दक्षिण आफ्रिका, कॅनडा, नेपाळ, युनायटेड स्टेट्स, ऑस्ट्रेलिया, युनायटेड किंगडम, नेदरलँड, इराक, जर्मनी, बेल्जियम, घाना, रियुनियन, मॉरिशस, श्रीलंका, न्यूझीलंड, संयुक्त अरब अमिराती, स्वीडन, स्पेन, सौदी अरेबिया, पोर्तुगाल, इटली, नॉर्वे, फ्रान्स, लेबनॉन
नेपाळ, संयुक्त अरब अमिराती, युनायटेड स्टेट्स, कॅनडा, सौदी अरेबिया, नेदरलँड, बेल्जियम, जर्मनी, युनायटेड किंगडम, स्वीडन, ऑस्ट्रेलिया, इजिप्त, आयर्लंड, कतार, इराक, दक्षिण आफ्रिका, नॉर्वे, हाँगकाँग, डेन्मार्क, स्वित्झर्लंड, मॉरिशस, अंगोला, फ्रान्स, ओमान, न्यूझीलंड
